Betonarme Karkas
Betonarme karkas; kolon, perde, kiriş ve döşemelerden oluşan, düşey ve deprem yüklerini temele aktaran taşıyıcı iskeletin kalıp–donatı–beton döngüsüyle inşa edilmesidir.
01
Ne zaman gerekir?
- Konut, ofis, otel veya hastane yapılacak. Türkiye'de 42 m altı yapıların büyük kısmında ekonomik seçenek betonarmedir.
- Yangın dayanımı ve ses yalıtımı öncelikli. Betonarme kesit, ek koruma imalatı olmadan yüksek yangın dayanımı sağlar.
- Bodrum ve perde ağırlıklı sistem gerekiyor. Su basıncına karşı çalışan perdelerde betonarme zorunludur.
- Tekrar eden tipik kat planı var. Tünel kalıpla kat çevrimi belirgin biçimde kısalır.
- Mevcut binaya kat ilavesi veya güçlendirme yapılacak. Mantolama, perde ilavesi, kiriş güçlendirmesi betonarme imalattır.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Proje kontrolü ve donatı planlaması. Statik projenin TBDY 2018 ve TS 500'e göre kontrolü, betonarme detay çizimleri, demir büküm listesi (BBS), fire hesabı.
- Kalıp kurulumu. Sistem seçimine göre kalıp iskelesi, kalıp yüzeyi, dikey/yatay tolerans kontrolü, kalıp ayırıcı uygulaması. Kalıp yüksekliği ve yükleri TS EN 12812'ye göre kontrol edilir.
- Donatı imalatı ve montajı. B420C/B500C nervürlü donatı (TS 708), bindirme boyları ve kenetlenme, etriye sıklaştırma bölgeleri, çiroz, paspayı takozları. Yapı denetim ve şantiye şefi ortak demir kontrolü yapılır ve tutanaklanır.
- Beton dökümü. Transmikser–pompa organizasyonu, kıvam (slump/yayılma) kontrolü, irsaliye üzerinde sınıf ve kıvam doğrulaması, vibratörle yerleştirme, soğuk derz planı.
- Numune alma ve kür. Her beton sınıfı ve her döküm günü için numune seti; 7 ve 28 günlük kırım. Kür: yüzey nemli tutulur, düşey elemanlarda kalıp erken alınmaz.
- Kalıp alma ve kontrol. Dayanım gelişimine göre kalıp söküm sırası, yüzey kusurlarının onarımı, aks–kot–şakül kontrolü, kat teslim tutanağı.
03
Beton sınıfı ve çevresel etki seçimi
| Eleman | Tipik beton sınıfı | Çevresel etki sınıfı | Not |
|---|---|---|---|
| Grobeton | C16/20 | X0 | 5–10 cm |
| Temel / toprakla temas eden perde | C30/37 | XC2 / XC4 (+XA1 agresif zeminde) | Su yalıtımı ile birlikte |
| Kolon ve perde | C30/37 | XC3 | TBDY 2018: betonarme taşıyıcıda en az C25/30 |
| Kiriş ve döşeme | C25/30 – C30/37 | XC1 | Islak hacimlerde XC3 |
| Otopark döşemesi (tuz etkisi) | C35/45 | XD3 / XF4 | Yüzey koruma gerekir |
| Kütle betonu (radye > 100 cm) | C30/37, düşük hidratasyon ısılı | XC2 | Çekirdek ≤ 70 °C, iç–dış fark ≤ 25 °C |
Pompa betonunda kıvam genelde S4, maksimum agrega çapı 16–22 mm. Beton sıcaklığı dökümde 5–30 °C aralığında tutulur; dışında kalırsa TS 1248'e göre sıcak/soğuk hava önlemleri (buz, soğuk su, örtü, katkı ayarı) uygulanır.
04
Döşeme tipleri
Tabloyu göster5 satır
| Tip | Ekonomik açıklık | Kalınlık | Not / sınır |
|---|---|---|---|
| Kirişli plak | 3,5 – 6 m | 12 – 16 cm | En yaygın; tavanda kiriş sarkması olur |
| Asmolen (dişli) | 5 – 8 m | 24 – 32 cm | Düz tavan, tesisat kolaylığı; TBDY'de deprem yükü perdelerle karşılanır |
| Kirişsiz (düz plak) | 5,5 – 8 m | 22 – 30 cm | Zımbalama kontrolü kritik; TBDY 2018 deprem yükünün tamamının perdelerle karşılanmasını ister |
| Kaset döşeme | 8 – 14 m | 30 – 45 cm | Geniş açıklık; kalıp maliyeti yüksek |
| Kompozit/öngermeli | 8 – 16 m | Değişken | Sanayi ve otopark yapılarında |
05
Kalıp sistemleri
Tabloyu göster5 satır
| Sistem | Uygun olduğu yer | Sınır |
|---|---|---|
| Tünel kalıp | Perde–döşeme monolitik konut, tekrar eden plan | Plan tekrarı şart; mimari esneklik düşük |
| Tırmanır kalıp | Asansör-merdiven çekirdeği, yüksek perde | Vinç bağımlılığı, ilk kurulum uzun |
| Masa kalıp | Düzenli aks, geniş düz döşeme | Kolon aksları düzenli olmalı |
| Panel / plywood | Düzensiz plan, villa, güçlendirme, tadilat | İşçilik yoğun, yüzey kalitesi ustaya bağlı |
| Brüt beton kalıbı | Görünen beton yüzeyler | Derz ve bağlantı planı önceden çizilmeli; onarım toleransı çok dar |
06
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Kule vinç ve mobil vinç, stasyoner ve mobil beton pompası (28–52 m bom), transmikser filosu, iç ve dış vibratör, helikopter perdah makinesi, demir kesme-bükme tezgâhı, mekanik ekleme (manşon) seti, ferroscan ile paspayı ve donatı doğrulaması, ultrasonik ve schmidt çekici ile beton kontrolü, karot makinesi, olgunluk (maturity) sensörleriyle kür takibi, total station ile aks ve kot kontrolü, BIM modeli üzerinden donatı çakışma kontrolü.
07
Uygulama aralığı ve kapasite
Tabloyu göster6 satır
| Kalem | Aralık |
|---|---|
| Kat alanı | 250 – 3.000 m²/kat |
| Yapı yüksekliği | ≤ 42 m (TBDY 2018 BYS 4–8) |
| Tek seferde beton dökümü | 60 – 1.200 m³ |
| Beton sınıfı aralığı | C16/20 – C40/50 |
| Donatı sınıfı | B420C, B500C (TS 708) |
| Kolon/perde ölçü toleransı | Aks ±10 mm, şakül H/500 |
08
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi10
| Konu | Kaynak |
|---|---|
| Deprem tasarımı ve süneklik | TBDY 2018 (Bölüm 3, 4, 7) |
| Betonarme tasarım | TS 500 |
| Betonarme (Eurocode) | TS EN 1992-1-1 |
| Beton özellikleri ve uygunluk | TS EN 206 + TS 13515 |
| Beton uygulaması | TS EN 13670 |
| Numune alma ve deney | TS EN 12350-1/-2, TS EN 12390-1/-2/-3 |
| Donatı çeliği | TS 708 (B420C, B500C) |
| Kalıp iskelesi | TS EN 12812 |
| Anormal hava koşullarında döküm | TS 1248 |
| Yapı denetimi | 4708 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliği |
09
Kimler için?
Ana yükleniciler (kaba inşaat alt paketi) · arsa sahipleri ve kat karşılığı yatırımcılar · kentsel dönüşüm projeleri · kamu idareleri (hizmet binası, okul, sosyal tesis) · fabrika ve OSB yatırımcıları (betonarme idari blok, silo, havuz) · site ve bina yönetimleri (güçlendirme, perde ilavesi).
10
Fiyatı ne belirler?
- Donatı oranı (kg/m³) — DTS ve süneklik düzeyine göre 90–160 kg/m³ arasında değişir; en oynak kalem budur.
- Beton sınıfı ve çevresel etki sınıfı — C25/30 ile C35/45 arasındaki m³ farkı ve özel katkılar.
- Kalıp sistemi ve plan tekrarı — tünel kalıp yatırımı ancak yeterli tekrar sayısında amorti eder.
- Kat alanı ve kat yüksekliği — 3,5 m üzeri kat yüksekliği kalıp iskelesi maliyetini artırır.
- Perde oranı ve döşeme tipi — kirişsiz döşeme kalıbı ucuzlatır, donatıyı ve beton kalınlığını artırır.
- Şantiye lojistiği — vinç kurulup kurulamaması, pompa erişimi, dar sokak, gece döküm kısıtı.
- İş programı ve vardiya — kat çevriminin sıkıştırılması ekip sayısını ve kalıp setini büyütür.
- Malzeme fiyat dalgalanması — demir ve çimento; sözleşmede eskalasyon formülü tanımlanmazsa risk yükleniciye kalır.
11
Sıkça sorulan sorular
Bir kat ne kadar sürede biter?
Kalıp sistemine, kat alanına ve plan tekrarına göre değişir: tünel kalıp en kısa kat çevrimini verir, masa kalıp onu izler, klasik panel kalıp en uzun süreyi ister. Kat alanı 1.500 m²'yi aşarsa kat ikiye bölünerek dökülür ve çevrim uzar. Kesin süre sözleşmedeki iş programında yazılır.
Beton numunesi ne sıklıkla alınıyor?
Her beton sınıfı ve her döküm günü için en az bir seri (3 adet 150 mm küp), döküm 100 m³'ü aştıkça ilave seri. 7 ve 28 günlük sonuçlar TS EN 206 uygunluk kriterlerine göre değerlendirilir ve hakedişe eklenir.
Kalıp ne zaman alınır?
Düşey elemanlarda beton yeterli erken dayanıma ulaşınca (genelde 1–3 gün), döşeme ve kiriş altı desteklerinde ise açıklığa ve dayanım gelişimine göre 7–28 gün. Kararı numune sonucu veya olgunluk ölçümü verir, takvim vermez.
28 günlük numune tutmazsa ne yapılıyor?
Önce numune ve deney kayıtları incelenir. Şüphe sürerse ilgili bölgeden karot alınır ve gerekirse ultrasonik/schmidt ile destekli değerlendirme yapılır. Sonuç yetersizse güçlendirme veya yıkım kararı statik proje müellifi ve yapı denetim ile birlikte verilir.
Asmolen mi, kirişsiz döşeme mi daha iyi?
Asmolen düz tavan ve düşük yükseklik ister; kirişsiz döşeme daha geniş açıklık verir ama zımbalama detayı kritiktir. İkisinde de TBDY 2018 deprem yükünün betonarme perdelerle karşılanmasını ister — tek başına deprem taşıyıcı sistemi olarak seçilemezler.
Soğuk havada beton dökülür mü?
Beton sıcaklığı 5 °C altına düşecekse sıcak su/agrega ısıtma, örtü, priz hızlandırıcı katkı ve kür takibi ile dökülür; donma riski olan saatlerde döküm durdurulur. TS 1248 esas alınır.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Betonarme Karkas
Küçükçekmece / İstanbul