Baca ve Şaft Rehabilitasyonu
Baca rehabilitasyonu, korozyona uğramış, sızdıran veya taşıyıcılığını yitirmiş bir muayene bacasının sökülüp yeniden yapılmadan; yüzeyi temizlenip su girişi kesildikten sonra püskürtme harç, kimyasal kaplama veya prefabrik GRP/PE eleman ile içeriden yeniden inşa edilmesidir.
Şebekede en çok ihmal edilen eleman bacadır. Hat yenilenir, baca eski hâliyle bırakılır — ve sisteme sızan yağmur suyunun, çöken kapağın, korozyonun kaynağı olduğu gibi kalır. İnfiltrasyon çalışmalarında sızıntının önemli bir bölümü boru gövdesinden değil, baca gövdesi, boyun ve kapak-bilezik bölgesinden gelir.
01
Ne zaman gerekir?
- Baca gövdesinde H2S korozyonu var. Terfi hattının deşarj olduğu baca, düşü bacaları ve bekleme süresi uzun hatların bacaları en riskli noktalardır; beton yüzey ufalanmış, agrega açığa çıkmış, donatı görünür hâle gelmiştir.
- Yağmurda debi katlanıyor. Baca gövdesindeki derzlerden, boyun bölgesinden ve kapak çevresinden yüzey suyu sisteme giriyor; arıtmaya boşuna su taşınıyor.
- Kapak-bilezik çökmüş. Araç geçtikçe gürültü ve şikâyet var; bilezik oturmuş, asfalt çevresi ufalanmış.
- Konik kısım veya boyun çatlamış. Trafik yükü ve donma-çözünme çevrimi bu bölgeyi ilk yorar.
- Basamaklar çürümüş. Bakım ekibi bacaya güvenle inemiyor; iş güvenliği sorunu var.
- Kanal (bank) bozulmuş. Baca tabanındaki akış kanalı aşınmış, birikinti tutuyor ve tıkanıklığı besliyor.
- Yeni hat teslim alınacak. Hattı yenileyip bacayı bırakmak yarım iştir; kabul öncesi baca da yenilenmelidir.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Güvenli giriş. Baca kapalı/dar alan sayılır. Kapak açılır, gaz ölçümü (H2S, CH4, O2, CO) yapılır, zorlamalı havalandırma kurulur; üçayak, emniyet kemeri ve gözcü ile kapalı alanda çalışma prosedürü uygulanır. Gerekiyorsa akış by-pass'a alınır.
- Durum tespiti ve baca kartı. Gövde malzemesi (beton bilezik, tuğla, yerinde döküm), korozyon derinliği, donatının açıkta olup olmadığı, aktif sızıntı noktaları, giriş-çıkış kotları ve kapak sınıfı kayda geçirilir; TS EN 13508-2 çerçevesinde kodlanır.
- Yüzey hazırlığı. Bozulmuş beton, yüksek basınçlı su jeti (500–1.000 bar) ile alınır; gevşek malzeme, eski sıva ve tuğla derz harcı sökülür. Sağlam ve pürüzlü bir yüzey elde etmek, kaplamanın ömrünü belirleyen tek en önemli adımdır.
- Su kesme. Aktif sızıntı varsa poliüretan veya akrilik esaslı enjeksiyon reçinesi ile kesilir; noktasal su gelişleri hızlı priz alan tıkaç harcıyla durdurulur. Su akarken üstüne kaplama yapılmaz.
- Yapısal katman. Sülfat ve asit dayanımlı (kalsiyum alüminat esaslı) püskürtme harç, 15–50 mm kalınlıkta uygulanır; gerekirse lif takviyesi veya hasır kullanılır. Kesit kaybı fazlaysa kalınlık hesapla belirlenir.
- Koruyucu katman. Kimyasal saldırıya karşı epoksi veya poliüre esaslı kaplama 1,5–4 mm uygulanır; alternatif olarak prefabrik GRP/PE astar elemanı yerleştirilip arkası şerbetle doldurulur.
- Kanal (bank) ve detaylar. Baca tabanındaki akış kanalı yeniden teşkil edilir, boru giriş-çıkış ağızları contalı hâle getirilir, korozyona dayanıklı basamak veya paslanmaz merdiven takılır.
- Kapak ve bilezik. Çöken bilezik sökülür, hızlı priz alan tamir harcıyla kot ayarlı yeniden oturtulur; kapak, yola göre TS EN 124 yük sınıfında (yaya alanı C250, taşıt yolu D400, ağır trafik E600) yenilenir. Uygun harçla 2–4 saat içinde trafiğe açılabilir.
- Kabul. Kaplama kalınlık ölçümü, yapışma (pull-off) testi, kaplama sürekliliği için kıvılcım (holiday) testi, sızdırmazlık kontrolü, öncesi/sonrası fotoğraf ve baca kartı teslimi.
03
Yöntem karşılaştırma tablosu
| Yöntem | Kalınlık | Neyi çözer | Devreye alma |
|---|---|---|---|
| Sülfat dayanımlı püskürtme harç | 15 – 50 mm | Yapısal kesit kaybı + su girişi | 6 – 24 saat |
| Epoksi / poliüre kaplama | 1,5 – 4 mm | Kimyasal (H2S) korunma + sızdırmazlık | 1 – 6 saat |
| Püskürtme harç + kaplama (kombine) | 15 – 50 mm + 2 – 3 mm | Hem taşıyıcılık hem uzun ömür | 12 – 24 saat |
| GRP / PE prefabrik astar elemanı | 4 – 10 mm | Tam yeniden astarlama, düzgün geometri | Kürleme sonrası hemen |
| Kimyasal enjeksiyon (PU/akrilik) | — | Aktif su girişi | Hemen |
| Kanal (bank) yenileme | — | Birikinti ve tıkanıklık | 4 – 12 saat |
| Kapak-bilezik yenileme | — | Trafik gürültüsü, oturma, güvenlik | 2 – 4 saat |
04
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi11
- Çoklu gaz ölçüm cihazı (H2S, CH4, O2, CO) ve zorlamalı havalandırma fanı
- Üçayak, vinçli emniyet sistemi, tam vücut emniyet kemeri, kurtarma seti
- Yüksek basınçlı su jeti ünitesi (500 – 1.000 bar) ve döner yüzey temizleme başlığı
- Kombine kanal temizleme aracı ve vidanjor (baca tabanı temizliği ve tahliye)
- Harç püskürtme makinesi (rotor-stator pompa) ve baca içi döner püskürtme başlığı
- İki bileşenli sıcak sprey kaplama pompası (epoksi/poliüre)
- Kimyasal enjeksiyon pompası ve paker takımı
- Prefabrik GRP/PE baca astar elemanları ve şerbet dolgu ünitesi
- Kaplama kalınlık ölçer, pull-off yapışma test cihazı, kıvılcım (holiday) test cihazı
- By-pass pompaj seti ve hat tıkaçları
- Kot ayar aparatı, hızlı priz tamir harcı ve TS EN 124 sınıfına uygun kapak-bilezik seti
05
Uygulama aralığı ve kapasite
Tabloyu göster8 satır
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Baca iç çapı | Ø800 – Ø2000 (özel şaftlarda daha büyük) |
| Baca derinliği | 1,5 – 12 m (daha derin şaftlarda özel ekipman) |
| Püskürtme harç kalınlığı | 15 – 50 mm (kesit kaybına göre) |
| Koruyucu kaplama kalınlığı | 1,5 – 4 mm |
| GRP/PE eleman et kalınlığı | 4 – 10 mm |
| Trafiğe açma (kapak-bilezik) | 2 – 4 saat |
| Yapışma (pull-off) hedefi | Uygulanan sisteme göre, tipik ≥ 1,5 MPa |
| Tasarım ömrü | 25 – 50 yıl (sisteme ve ortama göre) |
06
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi12
- TS EN 1917
- — Beton muayene ve kontrol bacaları
- TS EN 476
- — Cazibeli drenaj ve kanalizasyon şebekesi bileşenleri için genel şartlar
- TS EN 752
- — Bina dışı drenaj ve kanalizasyon sistemleri
- TS EN 124
- — Muayene bacası kapakları ve ızgaralar; yük sınıfları (A15 – F900)
- TS EN 13508-2
- — Baca ve hat kusurlarının kodlanması
- TS EN 14654-2
- — Kanalizasyon şebekelerinde rehabilitasyon faaliyetlerinin yönetimi
- TS EN ISO 11295 / TS EN ISO 11296-1
- — Rehabilitasyon tekniklerinin sınıflandırılması ve genel esaslar
- TS EN 1504-2
- — Beton yüzey koruma sistemleri; TS EN 1504-3 — Yapısal ve yapısal olmayan tamir harçları
- TS EN 1610
- — Sızdırmazlık deneyi
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
- — kapalı ve dar alanda çalışma, gaz ölçümü, kurtarma planı
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
- AYKOME / idare üstyapı şartnameleri
- — kapak-bilezik kot ayarı ve kaplama yenilemesi
07
Kimler için?
- Su ve kanal idareleri: infiltrasyon azaltma ve baca envanteri yenileme programları
- Belediyeler: cadde ve kavşaklarda çöken kapak-bilezik şikâyetleri, gürültü
- Terfi merkezi ve arıtma tesisi işletmecileri: H2S'e en çok maruz kalan giriş yapıları ve deşarj bacaları
- Organize sanayi bölgeleri ve fabrikalar: agresif atıksuya maruz beton yapılar
- Site, AVM, otel, hastane yönetimleri: otopark ve peyzaj içindeki bacalar
- Karayolları ve havalimanı işletmecileri: trafik yükü altındaki drenaj bacaları ve ızgaraları
08
Fiyatı ne belirler?
- Baca sayısı ve birbirine yakınlığı. Aynı sokakta 20 baca ile şehre dağılmış 20 baca çok farklı maliyettir; kurulum-söküm ve nakliye süresi belirleyicidir.
- Derinlik ve iç çap. Uygulanacak yüzey alanı doğrudan derinlikle büyür; derin bacada erişim ve emniyet süresi de artar.
- Korozyon derinliği ve kesit kaybı. Donatı açığa çıkmışsa hem kalınlık hem koruma katmanı gereksinimi artar.
- Aktif su girişi. Sızıntı sayısı ve debisi, enjeksiyon miktarını ve bekleme süresini belirler.
- Sistem seçimi. Sadece kaplama, harç + kaplama veya GRP eleman arasında belirgin maliyet farkı vardır.
- By-pass ihtiyacı. Debisi yüksek ana kollektör bacalarında pompaj ve geçici hat başlı başına kalemdir.
- Trafik ve çalışma penceresi. Kavşak ve ana arterde gece çalışması, hızlı priz malzeme ve trafik yönlendirme gerekir.
- Kapak-bilezik yenileme kapsamı. TS EN 124 yük sınıfı, kot farkı ve çevre kaplama yenileme alanı.
- Kabul deneyi talepleri. Kalınlık ölçümü, pull-off ve kıvılcım testi, baca kartı ve GIS'e işleme.
09
Sıkça sorulan sorular
Bacayı söküp yenisini yapmak yerine neden rehabilite ediyorsunuz?
Çünkü söküm, bacanın etrafındaki yolun kazılmasını, hat bağlantılarının kesilmesini ve akışın uzun süre durdurulmasını gerektirir. Rehabilitasyonda baca yerinde kalır ve yol açılmaz. Gövde bütünlüğü tamamen kaybolmadıysa rehabilitasyon hem daha hızlı hem daha ucuzdur.
Bacayı hangi durumda rehabilite ETMEYİZ?
Gövde göçmüşse, bilezikler kaymış ve baca eksenini kaybetmişse, tuğla gövde büyük ölçüde dağılmışsa veya baca zaten yanlış kotta/yanlış yerdeyse. Bu durumlarda içeriden kaplama, kaybolmuş taşıyıcılığı geri getirmez; bacanın yeniden yapılması gerekir. Bunu tespit aşamasında söylüyoruz.
H2S korozyonu neden bacada bu kadar hızlı ilerliyor?
Atıksudaki sülfat, oksijensiz koşullarda hidrojen sülfüre dönüşür; baca boşluğunun nemli üst yüzeyinde bakteriler bunu sülfürik aside çevirir ve asit betonu çözer. Bu yüzden korozyon en çok su seviyesinin üstünde, bacanın gövdesinde ve tavanında görülür. Terfi hattının deşarj olduğu bacalar ve düşü bacaları, şebekedeki en agresif noktalardır.
Uygulamadan sonra baca ne zaman kullanılabilir?
Kaplama tipine bağlıdır: poliüre/epoksi kaplamada 1–6 saat, püskürtme harçta 6–24 saat, GRP elemanda kürleme biter bitmez. Kapak-bilezik yenilemesinde uygun hızlı priz harçla 2–4 saatte trafiğe açılır.
Baca içindeki akış durdurulacak mı?
Küçük debilerde hat tıkaçlanarak kısa süreli durdurma yeterlidir. Ana kollektör bacalarında by-pass pompajı kurulur ve akış kesintisiz devam eder. Uygulama yüzeyinin kuru olması şarttır; ıslak yüzeye yapılan kaplama tutmaz.
Kaplamanın gerçekten tuttuğunu nasıl kanıtlıyorsunuz?
Üç ölçümle: yaş/kuru film kalınlık ölçümü, pull-off yapışma deneyi ve kaplama sürekliliği için kıvılcım (holiday) testi. Sonuçlar, öncesi/sonrası fotoğraflarla birlikte baca kartına işlenir.
Sadece kapak-bilezik yenilemesi yaptırabilir miyim?
Evet, bu ayrı bir hizmet olarak verilebilir ve en hızlı sonuç veren müdahalelerden biridir. Ancak bacayı açtığımızda gövdede korozyon veya sızıntı görürsek durumu rapor ederiz; kapağı yenileyip altındaki çürük gövdeyi görmezden gelmek kalıcı bir çözüm olmaz.
Yağmur suyunun sisteme girdiğini nasıl tespit ediyorsunuz?
Kuru havada ve yağış sırasında debi ölçümü karşılaştırılır; farkın büyük olduğu bölgelerde baca baca duman testi, boya testi ve CCTV ile kaynak aranır. Çoğu şebekede infiltrasyonun önemli bir kısmı baca boyun-bilezik bölgesinden ve gövde derzlerinden gelir; bu da rehabilitasyonun en hızlı geri dönen kalemidir.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Baca ve Şaft Rehabilitasyonu
Küçükçekmece / İstanbul