Terfi Merkezi ve Pompa İstasyonu
Terfi merkezi; cazibeyle akıtılamayan atıksu, yağmur suyu veya içme suyunun bir haznede toplanıp pompalarla daha yüksek bir kota veya uzak bir noktaya basıldığı; ıslak kuyu, pompa grubu, vana odası, elektrik-otomasyon ve basma hattından oluşan yapıdır.
01
Ne zaman gerekir?
- Kanal hattının cazibe eğimi arazide tükeniyor; devam etmek için kazı derinliği 6-7 m'yi aşacak.
- Arıtma tesisi, kolektör veya deponun kotu, toplama havzasından yüksek.
- Sahil, dere yatağı veya taşkın bölgesinde yağmur suyunun alıcı ortama basılması gerekiyor.
- Mevcut terfi merkezi taşıyor, pompalar sürekli tıkanıyor (ıslak mendil/paçavra), motorlar yanıyor.
- Elektrik faturası hattın gerektirdiğinin çok üzerinde — pompa çalışma noktası eğrinin dışına kaymış.
- Basma hattında koç darbesi kaynaklı tekrarlayan patlaklar ve vana/kompansatör hasarları var.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Hidrolik etüt. Toplama havzası debisi (kuru hava + sızma + pik faktörü), geometrik yükseklik farkı, güzergâh boyu ve boru çapı. Manometrik yük hesabı: Hm = Hgeo + sürtünme kayıpları + yerel kayıplar + hız yükü.
- Pompa ve hazne seçimi. Q–H eğrisinde çalışma noktası, verim adası içinde seçilir; NPSH kontrolü yapılır (mevcut NPSH, pompanın istediği NPSH'ten en az 0,5 m fazla olmalı). Islak kuyu faydalı hacmi, motorun saatlik izin verilen kalkış sayısına göre belirlenir: V = Q × T / 4.
- Koç darbesi analizi. Basma hattı uzunsa ve profil kırıklıysa geçici rejim hesabı yapılır; basınç dalgası hızına göre koruma seçilir (yumuşak yol verici, frekans konvertörü, volan, hava tankı/denge bacası, vakum kırıcı vana). Bu hesap yapılmadan uzun basma hattı projelendirmiyoruz.
- İnşaat. Kazı-iksa, gerekirse jet-grout/kuyu susuzlaştırma, betonarme ıslak kuyu ve vana odası, su yalıtımı ve H₂S'ye dayanıklı iç kaplama, kaldırma sistemi (kızak, kılavuz boru, zincir, monoray).
- Mekanik-elektrik montaj. Pompa grubu, sürgülü vana, çek valf, elektromanyetik debimetre, manometre, kompansatör, drenaj pompası, pano, jeneratör + otomatik transfer şalteri, seviye ölçüm (ultrasonik + hidrostatik + şamandıra yedek), koku kontrol (aktif karbon/biyofiltre).
- Devreye alma ve işletme. Basma hattı basınç testi, pompa performans doğrulaması, alternatif çalışma ve alarm senaryolarının testi, SCADA entegrasyonu, operatör eğitimi. Sonrasında periyodik bakım: Şebeke İşletme ve Bakım Sözleşmesi
03
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Dalgıç atıksu pompaları (vorteks, tek kanallı, çok kanallı, kesici bıçaklı/çarklı), kuru montaj salyangoz pompalar, frekans konvertörleri, elektromanyetik debimetre, ultrasonik ve hidrostatik seviye sensörü, PLC+SCADA ve GSM/uzaktan alarm, jeneratör ve ATS, hava tankı ve vakum kırıcı vana, monoray-vinç, gaz ölçüm cihazı ve zorlanmış havalandırma (kapalı alan girişi), kombine araç (kuyu ve emme haznesi temizliği), CCTV robot (basma ve cazibe hattı denetimi).
04
Uygulama aralığı / kapasite
| Parametre | Aralık / kriter |
|---|---|
| Debi | 5 – 2.000 L/s (tipik belediye terfisi 20 – 300 L/s) |
| Manometrik yükseklik | 5 – 120 mSS |
| Basma hattı çapı | DN80 – DN1200 (HDPE, duktil font, çelik) |
| Basma hattı hızı | 0,7 – 2,5 m/s; tasarım hedefi 1,0 – 1,5 m/s |
| Minimum hız (çökelme önleme) | 0,7 m/s — günde en az bir kez sağlanmalı |
| Emme tarafı hızı | 0,6 – 1,2 m/s |
| Katı geçiş çapı (atıksu) | Min. 80 – 100 mm (belediye kanalizasyonu) |
| Motor kalkış sayısı | ≤ 15 kW: 10–15 kez/saat · 15–75 kW: 6–10 · > 75 kW: 4–6 |
| Islak kuyu faydalı hacim | V = Q × T / 4 formülüyle; tipik 5 – 60 m³ |
| Pompa yedekliliği | Minimum 1 çalışan + 1 yedek (N+1); kritik hatlarda N+2 |
| Jeneratör yakıt otonomisi | 8 – 24 saat tam yük |
| Su darbesi dalga hızı | Çelik/duktil ≈ 900–1.200 m/s · HDPE ≈ 200–400 m/s |
Kuru tip mi, ıslak tip mi?
| Islak tip (dalgıç) | Kuru tip | |
|---|---|---|
| Pompa konumu | Atıksuyun içinde, kızak-kılavuz boru üstünde | Ayrı kuru odada, hazne yanında |
| İlk yatırım | Daha düşük | Daha yüksek (ek yapı) |
| Bakım | Pompa zincirle yukarı alınır | Odada, kuru ortamda; erişim rahat |
| Uygunluk | 5 – 300 L/s, çoğu belediye terfisi | Büyük debi, sık bakım, yüksek güç |
| Risk | Kaldırma sistemi bozulursa müdahale zor | Oda su alırsa motor gider — drenaj + seviye alarmı şart |
Sınırlarımız
- Islak mendil yükü yüksek şebekelerde vorteks pompa yetmez; kesici çarklı pompa veya girişte öğütücü/elek olmadan tıkanma sorununu çözemeyiz — bunu baştan söyleriz.
- 1.000 m'yi geçen ve profil kırıklı basma hatlarında koç darbesi analizi olmadan iş almıyoruz.
- Yalnız pompa değişimi talebi geldiğinde, hattın gerçek çalışma noktasını ölçmeden pompa satmıyoruz; yanlış seçilen pompa aynı yerde tekrar yanar.
05
Uyduğumuz standart ve mevzuat
TS EN 12050 (atıksu terfi tesisleri — fekal içeren/içermeyen) · TS EN 752 (bina dışı drenaj sistemleri) · TS EN 1610 (hat döşeme ve sızdırmazlık testi) · TS EN ISO 9906 (pompa hidrolik performans kabul deneyleri) · TS EN 809 (pompa ve pompa üniteleri güvenlik) · ATEX değerlendirmesi (metan/H₂S riskli kapalı hacimler) · İSG yönünden kapalı alanda (konfined) çalışma prosedürü: gaz ölçümü, sürekli havalandırma, üçayak-emniyet kemeri, dışarıda gözcü · elektrik tesisatında ilgili topraklama ve pano standartları.
06
Kimler için?
Belediyeler ve su-kanal idareleri · OSB altyapı müdürlükleri · ana yükleniciler (altyapı paketi) · fabrikalar (proses atıksuyu terfisi) · site, AVM, otel, hastane yönetimleri (bodrum drenajı ve atıksu terfisi) · KGM ve ilgili kamu kurumları (yol ve hat drenajı, taşkın terfi yapıları) · marina ve turizm tesisleri.
07
Fiyatı ne belirler?
- Debi ve manometrik yükseklik — motor gücünü, dolayısıyla pano, kablo ve jeneratörü belirler.
- Basma hattı uzunluğu, çapı ve malzemesi — çoğu projede toplam bedelin en büyük kalemi hattır.
- Kazı derinliği ve zemin — yeraltı suyu, iksa tipi, susuzlaştırma, gerekirse jet-grout.
- Yapı tipi — ıslak tip mi kuru tip mi, ayrı vana odası var mı.
- Yedeklilik — N+1 mi N+2 mi, jeneratör kapasitesi ve otonomi süresi.
- Koç darbesi koruması — hava tankı ve ekipmanı ayrı bir maliyet kalemidir.
- Otomasyon — yerel pano mı, tam SCADA + uzaktan izleme mi.
- Koku ve gürültü kontrolü — yerleşim içindeki yapılarda aktif karbon/biyofiltre ve ses yalıtımı gerekir.
08
Sıkça sorulan sorular
Pompalarımız sürekli tıkanıyor, çözüm nedir?
Önce sebep ayrıştırılır: pompa tipi mi yanlış (kanal tipi pompa, ıslak mendil yükü yüksek şebekede), ıslak kuyu geometrisi mi yanlış (ölü bölge, çamur birikimi), yoksa girişte elek/öğütücü mü yok. Çözüm sırası genelde şudur: kuyu temizliği ve geometri düzeltme → kesici çarklı pompa → girişte otomatik elek.
NPSH nedir, neden takılıyorsunuz?
Pompanın emişinde kavitasyon olmaması için gereken minimum yük. Mevcut NPSH, pompanın talep ettiği NPSH'in altına düşerse çark birkaç ayda yenir, verim düşer ve gürültü artar. Bunu kâğıt üstünde en az 0,5 m emniyet payıyla doğrulamadan pompa seçmiyoruz.
Koç darbesi nedir, gerçekten önlem gerekir mi?
Pompa aniden durduğunda su kütlesi durmaz; oluşan basınç dalgası hattı hem yüksek hem de vakum tarafında zorlar. Uzun ve profil kırıklı hatlarda çek valf sonrası vakum, sonra da geri gelen dalga boruyu patlatır. Belirtisi: aynı noktalarda tekrarlayan patlaklar, vana ve kompansatör hasarı.
Önlem yumuşak yol verici/frekans konvertöründen hava tankına kadar değişir; hesap ne diyorsa o yapılır.
Elektrik kesintisinde ne olur?
Islak kuyu hacminin sağladığı süre kadar dayanır — tipik olarak 15-60 dakika. Kritik terfilerde jeneratör ve otomatik transfer şalteri şarttır; ayrıca taşma öncesi acil deşarj senaryosu ve SCADA alarmı tanımlanır.
Mevcut terfi merkezimizi enerji açısından iyileştirebilir misiniz?
Evet. Gerçek çalışma noktası ölçülür (debi + basınç + çekilen güç), pompa eğrisiyle karşılaştırılır. Tipik kazanç kaynakları: yanlış seçilmiş çarkın torna edilmesi/değiştirilmesi, frekans konvertörü, aşınmış aşınma halkalarının yenilenmesi, basma hattındaki birikinti ve kısmi tıkanıklığın temizlenmesi. Ölçüm yapmadan tasarruf oranı vaat etmeyiz.
Bakım periyodu ne olmalı?
Aylık: seviye sensörü ve şamandıra kontrolü, çek valf sesi, pano ve termal kontrol. Üç aylık: ıslak kuyu temizliği (kombine araç), yağ/salmastra kontrolü, izolasyon direnci ölçümü. Yıllık: pompa çıkarılıp çark-aşınma halkası kontrolü, debimetre doğrulaması, jeneratör yük testi.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Terfi Merkezi ve Pompa İstasyonu
Küçükçekmece / İstanbul