Boru İtme ve Sürme (Yatay Burgu ve Kılıf Geçişi)
Boru itme ve sürme; yol, demiryolu ya da dere altındaki kısa geçişte çelik kılıf (mahfaza) borusunun hidrolik pistonlarla zemine itildiği ya da çakıldığı, taşıyıcı borunun bu kılıfın içinden geçirildiği kazısız yöntemdir. Kılıfın içindeki toprak burguyla alınıyorsa yöntemin adı yatay burgu, boru zemine çakılarak sürülüyorsa pipe ramming'dir. Çelik mahfaza boru itme ve kılıf borusu geçişi de bu işin adlarıdır.
Temelsoy bu konuda İstanbul ve çevresinde hizmet verir; şehir dışındaki ve yurt dışındaki işler projeye ve ihaleye göre değerlendirilir.
Yöntem güzergâh boyunca yüzeyi açmaz; yalnız bir itme ve bir alma çukuru gerekir. Temelsoy karayolu ve demiryolu altındaki kısa geçişlerde çelik mahfaza boru itmeyi kullanır.
Kısa geçişte mikrotünelin şaft maliyeti amortize olmadığında doğru seçim çoğu zaman budur; uzun ve eğim toleransı dar geçişte ise lazer güdümlü mikrotünel gerekir.
Temsili görseller 2 görsel
01
Boru itme ve sürme ne zaman gerekir?
- Yol ya da demiryolu altından kısa bir geçiş gerekiyor. Karayolu, demiryolu gövdesi ya da kavşak açılamıyor; trafik ya da hat kapatılamıyor.
- Geçiş mikrotünel için çok kısa. Kaba bir ölçüt olarak iki şaft arası 60–80 metrenin altına inince şaft maliyeti amortize olmadığı için mikrotünel ekonomik değildir; bu durumda yatay burgu ile kılıf geçişi ya da klasik kazı daha doğru olabilir.
- Zemin taşlı ya da bloklu, HDD verimsiz. Kaya ve blok içeren zeminde HDD verimi ciddi biçimde düşer; bu zeminde boru itme ya da mikrotünel önerilir.
- Cazibeli kısa geçiş. Cazibeli yağmur suyu ya da kanalizasyon hattında HDD eğimi tutturamaz; kısa geçişte boru itme kullanılır.
- Hat kılıf içinden geçecek. İçme suyu, kanalizasyon ya da kablo hattı yol altında çelik kılıfın içinden geçirilecek.
02
Yatay burgu ile kılıf geçişi nasıl yapılır?
- Güzergâh ve zemin etüdü. Sondaj logu, yeraltı su seviyesi ve zemin sınıfı çıkarılır. Geçiş hattındaki mevcut altyapı dedektör, yer radarı ve deneme çukuruyla araziye işlenir: hat güzergâh ve derinlik tespiti.
- Yöntem ve kılıf seçimi. Zemine, çapa ve boya göre itme yöntemi seçilir; kılıf borusunun çapı ve et kalınlığı, itme kuvveti ve üstteki yol yükü hesaplanarak belirlenir.
- İzin ve proje. Karayolundan sorumlu kuruluşun (devlet ve il yollarında Karayolları Genel Müdürlüğü) izni ya da protokolü, demiryolu altında ilgili kurumun görüşü, belediye yolunda kazı ruhsatı alınır. İzin için gereken kesit, hesap ve metot açıklamasını (method statement) biz hazırlarız.
- İtme ve alma çukuru. Çukurlar iksa ile açılır. İtme çukuruna kılavuz raylar ve hidrolik itme düzeni, arkasına itme kuvvetini zemine aktaran itme duvarı kurulur.
- İtme ve sürme. Çelik kılıf parçaları uç uca eklenerek itilir; yatay burguda kılıfın içindeki toprak burguyla itme çukuruna taşınır. İtme kuvveti, yön ve kot sürüş boyunca kaydedilir.
- Taşıyıcı boru ve kabul. Taşıyıcı boru kılıfın içine projedeki kotta yerleştirilir, kılıf ağızları kapatılır. Taşıyıcı hat TS EN 1610 ya da TS EN 805'e göre sınanır, as-built teslim edilir.
03
Boru itme mi, mikrotünel mi, HDD mi?
| Kriter | Boru itme (yatay burgu, kılıf) | Mikrotünel | HDD |
|---|---|---|---|
| Tipik çap | DN200 – DN1500 | DN400 – DN3000 | DN63 – DN1400 |
| Tek atım (tipik) | 20 – 80 m | 60 – 150 m (ara istasyonla 300 m+) | 30 – 1.800 m |
| Güdüm ve eğim | Sınırlı güdüm; kısa geçiş | Lazer güdüm, ±25 mm düşey | Cazibeli hatta uygun değil |
| Uygun hat | Kılıf; kısa cazibeli ve basınçlı geçiş | Cazibeli hat, kollektör, kılıf | Basınçlı hat, kablo kılıfı |
| Yüzeyde açılan | İtme ve alma çukuru | İtme ve alma şaftı | Giriş ve çıkış çukuru |
Yöntemlerin toplam maliyet karşılaştırması: Kazısız mı, kazarak mı? Karar tablosu ve gerçek maliyet karşılaştırması.
04
Boru itme ve sürme: kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi 5 kalem
- Yatay burgu makinesi, kılavuz raylar ve hidrolik itme düzeni
- Çelik kılıf (mahfaza) boru ve saha kaynak donanımı
- Lazer ve nivo — yön ve kot kontrolü
- Boru dedektörü ve yer radarı — geçiş hattındaki mevcut altyapı
- Çukur iksa sistemi, vinç ve su düşürme pompaları
05
Boru itme ve sürme: uygulama aralığı ve kapasite
Tabloyu göster 5 satır
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Kılıf çapı (tipik) | DN200 – DN1500 |
| Tek geçiş boyu (tipik) | 20 – 80 m |
| Kılıf borusu | Çelik mahfaza boru |
| Güzergâhta kazı | Yok; itme ve alma çukuru |
| Taşıyıcı hat | İçme suyu, kanalizasyon, yağmur suyu, kablo |
06
Boru itme ve sürme: uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi 7 madde
- TS EN 12889
- — Kanalizasyon hatlarının kazısız yapımı ve deneyi
- TS EN 14457
- — Kazısız yöntemlerle döşenen boru sistemleri için genel şartlar
- DWA-A 125
- — Boru itme (Rohrvortrieb) uygulama esasları
- ATV-A 161
- — İtme borularının statik hesabı
- TS EN 1610 / TS EN 805 — Taşıyıcı hattın sızdırmazlık ve basınç deneyi
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
- — itme ve alma çukurunda kazı ve iksa
- Karayolundan sorumlu kuruluşun izni ya da protokolü, demiryolu altında ilgili kurumun görüşü, belediye yolunda kazı ruhsatı (AYKOME)
07
Boru itme ve sürme kimler için?
- KGM ve ilgili kamu kurumları: Yol ve demiryolu gövdesine dokunmadan alt geçiş, kılıf boru uygulamaları.
- Ana yükleniciler: Otoyol, demiryolu ve altyapı projelerinde kısa kılıf geçişleri.
- Belediyeler ve su-kanal idareleri: Cadde ve kavşak altından içme suyu ve kanalizasyon geçişi.
- Organize sanayi bölgeleri ve fabrikalar: Tesis içi yol ve demiryolu altı geçişler.
08
Boru itme ve sürme fiyatını ne belirler?
- Zemin sınıfı. Kum ve kil ilerlemeyi kolaylaştırır; iri çakıl ve blok yöntem seçimini ve takım aşınmasını değiştirir. Zemin etüdü olmayan işte fiyat riskli verilir.
- Kılıf çapı, et kalınlığı ve boy. Çap ve et kalınlığı itme kuvvetini ve malzeme bedelini belirler; kısa geçişte sabit kurulum maliyeti metre başına daha yüksektir.
- Çukur derinliği ve yeraltı suyu. İtme ve alma çukurunun iksası ve su düşürme.
- Taşıyıcı boru. İçme suyu, kanalizasyon ya da kablo; içme suyunda deney ve dezenfeksiyon şartları.
- İzin ve kurum şartları. Karayolu ya da demiryolu kuruluşunun izni, teminat, nezaret ve çalışma saati kısıtı.
- Mevcut altyapı. Geçiş hattında tespit ve deneme çukuru sayısı, gerekirse deplase.
09
Boru itme ve sürme: sıkça sorulan sorular
Boru itme ile mikrotünel arasındaki fark nedir?
İkisi de boruyu itme çukurundan hidrolik pistonlarla iterek ilerletir; mikrotünel de bu yüzden boru itme (boru sürme) adıyla anılır.
Mikrotünelde önde kapalı aynalı, uzaktan kumandalı ve lazer güdümlü bir tünel makinesi vardır; eğim milimetrik tutulur, yeraltı suyu altında çalışılır, uzun ve derin cazibeli hatlar döşenir. Boru itmede (yatay burgu, kılıf geçişi) böyle bir makine yoktur; güdüm sınırlıdır ve yöntem kısa geçişler içindir.
Yol altından kılıf borusu hangi durumda tercih edilir?
Karayolu ya da demiryolu gövdesi açılamadığında, trafik kapatılamadığında ve geçiş kısa olduğunda. Kılıf borusu çelik mahfazadır; taşıyıcı hat (içme suyu, kanalizasyon ya da kablo) onun içinden geçirilir. Uzun basınçlı geçişte HDD, uzun cazibeli geçişte mikrotünel değerlendirilir. Yöntemi zemin etüdü, geçiş boyu ve kurumun geçiş şartları birlikte belirler.
Boru itme ile cazibeli kanalizasyon hattı geçirilebilir mi?
Kısa geçişte evet. Çelik kılıf itilir, taşıyıcı boru kılıfın içine projedeki eğimle yerleştirilir. Kılıfın kendisi sınırlı güdümle ilerlediği için eğim payı kılıf çapı seçilirken bırakılır. Uzun ya da eğim toleransı dar geçişte lazer güdümlü mikrotünel gerekir; cazibeli hatta HDD önerilmez.
Karayolu ya da demiryolu altı geçişte izin süreci nasıl yürür?
İzin, karayolundan sorumlu kuruluştan (devlet ve il yollarında Karayolları Genel Müdürlüğü) alınır ya da onunla protokol yapılır; demiryolu altında ilgili kurumun görüşü gerekir. Başvuru işin sahibi adına, yani ana yüklenici ya da idare adına yürütülür.
Başvuruda istenen kesit, hesap ve metot açıklamasını (method statement) biz hazırlarız. İzin süreci kurumun işleyişine bağlıdır; iş programı izin alındıktan sonra kesinleşir.
Zeminde iri çakıl ve blok varsa boru itme yapılabilir mi?
Zemine göre yöntem değişir. Yatay burgu iri blokta zorlanır; çelik kılıfın zemine çakıldığı yöntem (pipe ramming) çakıllı ve bloklu zeminde daha uygundur. Kaya ve büyük blokta mikrotünelin kesici kafasıyla geçiş değerlendirilir. Sondaj logu olmadan yöntem kesinleşmez.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Boru İtme ve Sürme (Yatay Burgu ve Kılıf Geçişi)
Kartaltepe Mah. 1. Cihan Sk. No:10 D:6, 34295 Küçükçekmece / İstanbul