Çelik ve Prefabrik Yapı
Çelik ve prefabrik yapı; taşıyıcı elemanların fabrikada üretilip şantiyede bulon, kaynak veya ıslak birleşimle monte edildiği, geniş açıklık ve hızlı montaj gerektiren yapım yöntemidir.
01
Ne zaman gerekir?
- Kolonsuz geniş alan gerekiyor. Üretim hattı, depo, spor salonu, hangar: 15–40 m açıklık betonarmede pahalı, çelik/prefabrikte standarttır.
- Süre kritik. Fabrika üretimi kazı ve temelle paralel yürür; montaj haftalar mertebesinde tamamlanır.
- Mevcut yapıya kat veya ek blok yapılacak. Çelik hafifliği sayesinde mevcut temele binen ek yükü sınırlar.
- Soğuk hava koşulunda inşaat sürecek. Beton dökümünün duracağı sıcaklıklarda çelik montajı devam edebilir.
- Yapının sökülüp taşınması ihtimali var. Bulonlu çelik sistem sökülebilir; prefabrik betonarme kısmen sökülebilir.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Sistem seçimi ve ön tasarım. Açıklık, kat yüksekliği, vinç yükü (kreyn), kar/rüzgâr yükü, DTS ve yangın gereksinimine göre çelik mi, prefabrik mi, hibrit mi olduğu kararlaştırılır.
- Statik proje ve imalat projesi. TBDY 2018 + Çelik Yapılar Yönetmeliği / TS EN 1993'e göre hesap; ardından atölye çizimleri (shop drawing) ve BIM modeli. Bulon, kaynak ve montaj derzleri bu aşamada kesinleşir.
- Fabrika imalatı ve kalite kontrolü. Kesim, delme, kaynak, çapak alma, yüzey hazırlığı. İmalat TS EN 1090-2 uygulama sınıfına (EXC2/EXC3) göre yapılır. Tahribatsız muayene (UT/MT/PT) uygulanır.
- Temel ve ankraj hazırlığı. Ankraj cıvatası veya soket temel toleransı kritiktir; ±5 mm dışına çıkan ankrajlar montajı durdurur. Aplikasyon total station ile yapılır.
- Montaj. Mobil vinçle elemanların yerleştirilmesi, geçici stabilite bağlantıları, öngermeli bulonların torklanması ve tork kontrol kaydı, şakül ve kot kontrolü.
- Koruma ve kapama. Yüzey koruma (boya sistemi veya galvaniz), yangın koruma (şişen boya, püskürtme kaplama), çatı ve cephe paneli montajı, çatı drenajı, teslim dosyası.
03
Sistemlerin karşılaştırması
| Kriter | Çelik | Prefabrik betonarme | Yerinde betonarme |
|---|---|---|---|
| Ekonomik açıklık | 12 – 40 m | 8 – 30 m | 5 – 12 m |
| Montaj hızı | Yüksek | Yüksek | Düşük |
| Yangın dayanımı | Ek koruma şart | Kesitten gelir | Kesitten gelir |
| Ses ve titreşim | Zayıf, ek önlem gerekir | İyi | İyi |
| Kat ilavesi / sökülebilirlik | Yüksek | Sınırlı | Yok |
| Bakım gereksinimi | Boya yenileme (7–25 yıl) | Derz ve mesnet kontrolü | Düşük |
| Hava koşulu duyarlılığı | Düşük | Düşük | Yüksek |
04
Uygulama aralığı ve kapasite
Tabloyu göster9 satır
| Kalem | Aralık |
|---|---|
| Prefabrik açıklık | 8 – 30 m (makas/kiriş), kolon boyu 5 – 14 m |
| Prefabrik aks aralığı | 6 – 12 m |
| Çelik açıklık | 12 – 40 m (kafes makasla 45 m'ye kadar) |
| Çelik yapı ağırlığı | 25 – 70 kg/m² (tek katlı sanayi), 90 – 160 kg/m² (çok katlı) |
| Kreyn (tavan vinci) kapasitesi | 3 – 32 ton |
| Kapalı alan aralığı | 1.000 – 30.000 m² |
| Bulon sınıfı | 8.8 / 10.9, öngermeli HV-HR (TS EN 14399) |
| Yangın koruma | R30 – R120 (şişen boya veya püskürtme kaplama) |
| Korozyon kategorisi | C2 – C5 (TS EN ISO 12944), sıcak daldırma galvaniz TS EN ISO 1461 |
05
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Mobil vinç (25–160 ton), telehandler, personel yükseltici platform (makaslı/eklemli), öngermeli bulon için kalibreli tork anahtarı ve hidrolik sıkma ünitesi, kaynak makineleri (MAG/örtülü elektrot), tahribatsız muayene ekipmanı (ultrasonik, manyetik parçacık, penetrant), kuru film kalınlık ölçer, total station ve GNSS ile aks–ankraj aplikasyonu, 3B lazer tarayıcı ile montaj sonrası doğrulama, Tekla/BIM üzerinden imalat verisi.
06
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi11
| Konu | Kaynak |
|---|---|
| Çelik yapı tasarımı | Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik; TS EN 1993 (Eurocode 3) |
| Deprem tasarımı | TBDY 2018 (çelik için Bölüm 9, prefabrik için Bölüm 8) |
| Çelik imalat ve montaj | TS EN 1090-1 (CE), TS EN 1090-2 (EXC sınıfları) |
| Kaynak kalite düzeyi | TS EN ISO 3834, TS EN ISO 5817 |
| Kaynakçı yeterliliği | TS EN ISO 9606-1 |
| Tahribatsız muayene | TS EN ISO 17635 |
| Öngermeli bulon | TS EN 14399 |
| Korozyon koruma | TS EN ISO 12944, TS EN ISO 1461 (galvaniz) |
| Prefabrik beton ürünler | TS EN 13369, TS EN 13225 (çubuk elemanlar), TS EN 1168 (boşluklu döşeme) |
| Yangın | Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik; TS EN 13381 (koruma malzemesi deneyi) |
| Kompozit döşeme | TS EN 1994 (Eurocode 4) |
07
Kimler için?
Fabrika ve OSB yatırımcıları · lojistik ve depo işletmecileri · zincir mağaza ve market yatırımcıları · ana yükleniciler (çelik montaj alt paketi) · belediyeler ve kamu idareleri (spor salonu, pazar yeri, hal binası, itfaiye) · tarım ve hayvancılık işletmeleri · enerji ve arıtma tesisleri (çelik platform, boru köprüsü, çatı sistemi).
08
Fiyatı ne belirler?
- Açıklık ve kat yüksekliği — açıklık büyüdükçe kesit ve kg/m² doğrusal olmayan biçimde artar.
- Kreyn (tavan vinci) yükü ve konsol yükleri — 10 ton üzeri vinç, kolon ve kirişleri belirgin biçimde büyütür.
- Kar, rüzgâr ve deprem yükleri — bölge ve DTS sınıfı; kar yükü yüksek illerde makas ağırlığı artar.
- Yangın dayanım gereksinimi (R30–R120) — şişen boya kalınlığı ve kaplama tipi çelikte önemli bir kalem.
- Korozyon kategorisi — deniz kenarı veya kimyasal tesis (C5) için galvaniz + boya sistemi gerekebilir.
- Çelik profil piyasa fiyatı ve döviz — sözleşmede eskalasyon ve fiyat geçerlilik süresi tanımlanmalı.
- Nakliye mesafesi ve montaj erişimi — prefabrik elemanlar gabari kısıtına tabidir; uzun kirişler özel izin ve gece nakliyesi ister.
- Cephe ve çatı kaplaması seçimi — trapez sac, sandviç panel kalınlığı ve yalıtım sınıfı m² maliyetini belirgin değiştirir.
09
Sıkça sorulan sorular
Çelik mi prefabrik mi seçmeliyim?
Açıklık 25 m'yi aşıyorsa, ağır tavan vinci varsa veya ileride kat ilavesi düşünülüyorsa çelik. Açıklık 8–24 m arasında, yangın dayanımı ve bakım kolaylığı öncelikliyse prefabrik betonarme genelde daha ekonomik olur.
Temel çelik/prefabrik yapıda daha mı ucuz?
Üstyapı hafiflediği için düşey yük azalır ama momenti karşılayan soket temeller ve ankraj blokları büyür. Toplamda temel maliyeti betonarmeye göre belirgin biçimde ucuzlamaz; kazanç süredendir.
Çelik yapı yangında güvenli mi?
Çelik yanmaz ama yaklaşık 500–550 °C üzerinde dayanımını hızla kaybeder. Bu yüzden gerekli süre (R30–R120) yönetmeliğe göre belirlenir ve şişen boya ya da püskürtme kaplama ile sağlanır. Koruma kalınlığı kuru film ölçümüyle doğrulanır.
Kaynak kalitesini nasıl kontrol ediyorsunuz?
Onaylı kaynak prosedürü ile çalışır, TS EN 1090-2'de tanımlı uygulama sınıfına göre görsel muayene + ultrasonik/manyetik parçacık deneyi yaparız. Raporlar teslim dosyasına girer.
Ankraj cıvatalarını yanlış yerleştirirsek ne olur?
Montaj durur. Bu yüzden ankraj şablonu kullanır, dökümden önce ve sonra total station ile ölçeriz. Tolerans dışı ankrajda çözüm (plaka büyütme, kimyasal ankraj ilavesi) statik proje müellifinin onayıyla uygulanır.
Prefabrik yapıda deprem performansı nasıl?
Belirleyici olan eleman değil birleşimdir. TBDY 2018 Bölüm 8, prefabrik birleşimlerin süneklik ve dayanım koşullarını tanımlar; mesnet uzunlukları, moment aktaran birleşim detayları ve diyafram sürekliliği projede özel olarak çözülür.
Sanayi yapısının altyapısını da yapıyor musunuz?
Evet. Saha içi yağmur suyu, proses ve atıksu hatları, yangın hattı, kilit taşı ve asfalt aynı sözleşmeye girebilir. Blok bittiğinde saha da biter.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Çelik ve Prefabrik Yapı
Küçükçekmece / İstanbul