Altyapı Projelendirme
Altyapı projelendirme; içme suyu, atıksu ve yağmur suyu hatlarının debi, çap, eğim, hız, basınç ve kot hesaplarıyla boyutlandırılıp plan, boykesit, detay, imalat listesi ve metrajı içeren uygulama projesine dönüştürülmesidir. Bu bir inşaat mühendisliği hizmetidir: hesabı, projeyi ve metrajı inşaat mühendislerimiz hazırlar; projenin altlığını ve sahadaki kotları harita ekibimiz ölçer.
Kısacası: hangi güzergâhtan, hangi çapta, hangi kotla, kaç liraya sorusunun belgeli cevabı.
01
Ne zaman gerekir?
- Yatırım programında ödenek var, uygulama projesi yok. İhale dosyası projesiz açılamaz.
- Mevcut şebeke debiyi taşımıyor. Yağışta taşan bir kollektör, düşük basınçla çalışan bir içme suyu bölgesi ya da kapasitesi dolmuş bir terfi merkezi.
- Yeni imar alanı, OSB parseli veya toplu konut altyapısı sıfırdan boyutlandırılacak.
- Mevcut hat, yol veya dere ıslahı nedeniyle deplase edilecek. Karayolu (KGM), demiryolu ve dere geçişlerinde kurum görüşü ve özel detay gerekir.
- CCTV raporu, hattın belirli kesimlerinin yenilenmesi gerektiğini gösterdi. Yenilemenin kazılı mı kazısız mı, aynı çapta mı büyütülerek mi yapılacağı hesapla belirlenir.
- Ön proje veya avan proje var, uygulama projesine dönüştürülmesi gerekiyor.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Veri toplama ve mevcut durum analizi. Sayısal halihazır harita, imar planı, kadastro, mevcut şebeke paftaları, arıza ve tıkanma kayıtları, varsa CCTV arşivi. Kritik kesimlerde baca kotu ölçümü yapılır; şüpheli hatlara kamera sokulur. Bu adım atlanırsa proje, olmayan bir mevcut duruma bağlanır.
- Yük ve debi hesabı. İçme suyunda nüfus projeksiyonu ve kişi başı ihtiyaç; atıksuda su tüketiminin belirli bir oranı artı sızma payı ve maksimum saatlik faktör; yağmur suyunda tekerrür periyodu seçimi, IDF eğrisi ve rasyonel yöntem ya da hidrograf.
- Hidrolik boyutlandırma. Serbest yüzeyli akışta Manning ile çap–eğim–hız–doluluk kontrolü; basınçlı şebekede düğüm basıncı, boru hızı ve yangın debisi kontrolü. Çıktı, tek bir tablo değil; her hat parçası için kabul edilebilirlik kontrolüdür.
- Model kurulumu ve senaryo analizi. Şebeke modeli kurulur; mevcut durum, hedef yıl ve kritik senaryolar (pik saat, tasarım yağışı, pompa devre dışı) koşturulur.
- Güzergâh ve imalat kararı. Derinlik, mevcut altyapıyla çakışma, trafik, zemin ve yeraltı suyu durumuna göre klasik kazı, iksalı kazı, yatay sondaj veya mikrotünel kararı verilir. Bu kararı, dört yöntemi de sahada uygulayan bir ekip olarak veriyoruz.
- Proje, metraj ve keşif üretimi. Plan, boykesit, tip detaylar (baca, ızgara, vana odası, geçiş yapıları), imalat listesi, pozlu metraj, keşif özeti ve ihale dokümanına esas teknik şartname.
- Kurum görüşleri ve onay takibi. İdare, AYKOME, karayolu/demiryolu/dere geçişleri, elektrik-doğalgaz-telekom kurumları ve gerekiyorsa ÇED muafiyet/kapsam süreci.
Eğim projeden sahaya nasıl geçer? Her hat parçasının eğimi hidrolik hesapta debi, hız ve doluluk kontrolüyle belirlenir. Projede bu eğim, her bacanın kapak (üst) kotu ve taban (akar) kotu olarak yazılır.
Harita ekibimiz bu kotları kot kazıklarıyla araziye taşır, hendekte boru lazeriyle uygulatır ve imalat sırasında her bacada ölçerek kontrol eder. Ayrıntı: Kot ve eğim nasıl belirlenir?
03
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi7
- Basınçlı şebeke analiz yazılımı — EPANET çekirdekli ve ticari türevleri (WaterGEMS); düğüm basıncı, hız, yangın senaryosu, bölgesel izole alan (DMA) tasarımı
- Serbest yüzeyli akış ve yağmur suyu modeli — SWMM çekirdekli ve ticari türevleri (SewerGEMS); dinamik dalga çözümü, taşma analizi, deşarj kontrolü
- Açık kanal ve taşkın modeli — dere geçişi, menfez ve dolusavak boyutlandırması için 1B hidrolik analiz
- CAD tabanlı altyapı tasarım modülü — otomatik boykesit, yüzey modeli, kazı-dolgu hacmi
- CBS ortamı — güzergâh, kadastro, imar ve mevcut şebekenin çakıştırılması
- Saha donanımı — RTK GNSS, total station, dijital nivo, yer radarı (GPR), hat dedektörü, kanal kamerası ve sonda vericisi
- Debi ve seviye ölçer — model kalibrasyonu için geçici izleme (kanal debi ölçüm cihazı, basınç loggerı)
04
Tasarım kriterleri ve uygulama aralığı
| Parametre | Aralık / kriter |
|---|---|
| Atıksu tasarım hızı (min – maks) | 0,6 – 3,0 m/s (esnek borularda üst sınır daha yüksek tutulabilir) |
| Atıksu doluluk oranı (h/D) | 0,50 – 0,80 |
| Yağmur suyu doluluk oranı | 1,00'e kadar (tam dolu kabul) |
| Manning pürüzlülüğü (n) | Beton 0,013 – 0,014; koruge/HDPE 0,011 |
| Baca aralığı | 50 m tipik; DN800 üstü hatlarda 70–80 m'ye kadar |
| Minimum atıksu çapı (sokak hattı) | DN200 |
| İçme suyu işletme basıncı | 20 – 80 mSS (min–maks) |
| İçme suyu boru hızı | 0,5 – 2,0 m/s |
| Yağmur suyu tekerrür periyodu | Yerleşim içi 2–5 yıl; ana kollektör 10–25 yıl; dere/menfez 50–100 yıl |
| Nüfus projeksiyon ufku | 30 – 50 yıl |
| Kişi başı su ihtiyacı | 150 – 250 L/kişi·gün (yerleşim karakterine göre) |
| Minimum örtü (üst kot) | Yol altında 1,00 m; donma ve trafik yüküne göre artırılır |
| Proje ölçekleri | Plan 1/1000; boykesit yatay 1/1000 – düşey 1/100; detay 1/50 – 1/20 |
05
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi11
- TS EN 752
- — Bina dışı drenaj ve kanalizasyon sistemleri: tasarım, performans gereklilikleri
- TS EN 805
- — İçme suyu temin sistemleri: tasarım ve test esasları
- TS EN 1610
- — Kanal hatlarının döşenmesi ve sızdırmazlık deneyleri
- TS EN 1671 / TS EN 1091
- — Basınçlı ve vakumlu atıksu sistemleri
- TS EN 12889
- — Kazısız hat döşeme yöntemleri
- Malzeme standartları
- — TS EN 1916 / TS EN 1917 (beton boru ve baca), TS EN 13476-3 (yapısal duvarlı koruge), TS EN 1401-1 (PVC-U), TS EN 12201 (PE basınçlı), TS EN 545 / TS EN 598 (duktil font), TS EN 14364 (CTP), TS EN 124 (baca kapağı sınıfları)
- İLBANK İçmesuyu ve Kanalizasyon Projelerinin Hazırlanmasına Ait Teknik Şartnameler
- İlgili kurumun taşkın ve dere ıslahı kriterleri; KGM drenaj ve sanat yapısı esasları
- Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği — deşarj kriterleri
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği; 5216 sayılı Kanun md. 8 (AYKOME) — kazı ve koordinasyon
- BÖHHBÜY ve TUREF/ITRF96 (2005.0) koordinat sistemi — proje altlığının üretimi
06
Kimler için?
- Su ve kanalizasyon idareleri (ana kollektör, terfi hattı, şebeke yenileme projeleri)
- İlçe belediyeleri (yağmur suyu ve drenaj projeleri, taşkın noktası çözümü)
- OSB müdürlükleri (kapasite artışı, yeni etap altyapısı, ortak arıtma bağlantısı)
- Ana yükleniciler (uygulama projesi ve revize proje desteği)
- Sanayi tesisleri (parsel içi şebeke, yağmur suyu geri kazanımı, ön arıtma bağlantısı)
- Toplu konut ve karma kullanım projeleri geliştirenler
07
Fiyatı ne belirler?
- Hat uzunluğu ve baca/düğüm sayısı — hesap yükü düğüm sayısıyla artar, metreyle değil.
- Mevcut altlığın durumu — güncel sayısal halihazır harita varsa proje süresi kısalır; halihazır üretimi ayrı iş kalemidir.
- Saha ölçüm ihtiyacı — baca kotu ölçümü, GPR taraması, CCTV ile mevcut hat tespiti.
- Modelin derinliği — statik çap kontrolü mü, dinamik model ve senaryo analizi mi, kalibrasyon için debi ölçüm kampanyası mı.
- Yapı sayısı ve türü — terfi merkezi, dolusavak, deşarj yapısı, menfez, vana odası gibi özel yapılar ayrı tasarım gerektirir.
- Kurum görüşü sayısı — karayolu, demiryolu, dere, doğalgaz, elektrik ve telekom geçişleri süreci uzatır.
- Kamulaştırma ve güzergâh kısıtı — özel mülkiyet, orman, mera, sit alanı geçişleri.
- Teslim formatı ve idare şablonu — pozlu metrajın hangi birim fiyat kitabına göre çıkarılacağı, CAD katman standardı, CBS teslim şartı.
08
Sıkça sorulan sorular
Uygulama projesi ile avan (ön) proje arasındaki fark nedir?
Avan proje güzergâhı, kapasiteyi ve yaklaşık maliyeti belirler; ihaleye çıkılamaz. Uygulama projesi her bacanın koordinatını, üst ve taban kotunu, her hat parçasının çapını, eğimini ve malzemesini, tüm tip detayları ve pozlu metrajı içerir; ihale dosyasına doğrudan girer.
Yağmur suyunda tekerrür periyodunu kim seçer?
İdare belirler, biz gerekçesini sunarız. Fark somuttur: 2 yıllık yağışa göre boyutlanmış bir hat 5 yıllık yağışta taşar. Yatırım bütçesi ile taşkın riski arasındaki bu takası, iki senaryonun maliyet farkını yan yana koyarak masaya getiririz.
Mevcut hattı büyütmek mi, paralel ikinci hat çekmek mi daha doğru?
Cevap kazı derinliğinde saklıdır. Mevcut hat 4 m'nin altındaysa ve trafiği yoğun bir arterse, aynı hendeği yeniden açmak çoğunlukla paralel hattan pahalıya gelir; bu durumda kazısız çap büyütme (pipe bursting) veya ayrı güzergâhta ikinci hat değerlendirilir. Karar, hidrolik hesapla birlikte uygulama maliyeti karşılaştırmasına dayanır.
CCTV raporumuz var, proje için işe yarar mı?
Fazlasıyla. TS EN 13508-2'ye göre kodlanmış bir rapor, hangi metrede kırık, çökme, kök veya ters eğim olduğunu gösterir. Bu, projede "tüm hat yenilensin" yerine "0+340 – 0+615 arası yenilensin, kalanı astarlansın" demeyi mümkün kılar. Yatırım bütçesindeki fark genellikle raporun maliyetinin çok üzerindedir.
Proje ne kadar sürede teslim edilir?
Süre; hattın uzunluğuna, mevcut altlığın durumuna, hidrolik modelin derinliğine ve kurum görüşü sayısına göre değişir. Tek hat ve hazır altlık olan işler, havza ölçekli ve model kalibrasyonlu işlerden belirgin biçimde kısa sürer.
Teslim takvimini keşiften sonra teklifte yazılı veririz; kurum görüşü bekleme süreleri bu takvimin dışındadır ve iş programında ayrı gösterilir.
Metraj ve keşif hangi birim fiyatlara göre çıkar?
İdare hangisini kullanıyorsa ona göre: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyatları, İLBANK, KGM veya ilgili kurumun pozları. Piyasada pozu bulunmayan imalatlar için analiz hazırlar, girdi rayiçlerini kaynağıyla birlikte veririz.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Altyapı Projelendirme
Küçükçekmece / İstanbul