Yağmur Suyu ve Drenaj Sistemleri
Yağmur suyu ve drenaj işleri; yağışla yüzeye düşen suyun ızgara ve mazgalla toplanması, boru ve kanalla iletilmesi, menfez ve sanat yapılarıyla yol/dere kesişimlerinden geçirilmesi ve deşarj yapısıyla alıcı ortama kontrollü bırakılması için yapılan hidrolik hesap, imalat ve bakım işlerinin tamamıdır.
Temelsoy, bu zincirin sadece bir halkasını değil dördünü de yapar: mevcut hattı CCTV ile görüntüler, yetersiz kesiti hesapla belgeler, yeni hattı/menfezi imal eder, sonrasında ızgara ve çökeltme haznelerini bakım sözleşmesiyle işletir.
01
Bu bölümdeki hizmetler
| Alt hizmet | Ne yapar | Tipik ölçek |
|---|---|---|
| Yağmur Suyu Hattı Yapımı | Toplanan suyu boru/kanalla mansaba iletir | DN300–DN2000, 500 m – 15 km |
| Menfez ve Sanat Yapıları | Suyu yol/dolgu altından geçirir, enerjisini kırar | 1,0×1,0 – 4,0×4,0 m kutu, çok gözlü |
| Izgara ve Mazgal Sistemleri | Yüzeydeki suyu yakalar, hatta aktarır | TS EN 124 A15–F900 |
| Dere Islahı ve Taşkın Koruma | Yatağı taşkın debisini geçirecek kesite getirir | Q100 / Q500 tasarımı |
Aynı ailedeki öteki hizmetler
Su hatları
2 başlık
Atıksu ve yağmur suyu
3 başlık
Onarım
1 başlık- Su ve kanal hattı onarımı ve boru değişimisayfa içi bölüm
Enerji ve haberleşme
4 başlık
Zemin ve kazı
4 başlık
Yol ve saha
5 başlık
Tesis ve arıtma
4 başlık
02
Ne zaman gerekir?
- Her sağanakta aynı noktada su birikiyor. Kavşak, alt geçit veya rampa dibinde 20–40 dakikada göllenme oluşuyor, sonra çekiliyor. Bu bir tıkanıklık değil, çoğu zaman kesit yetersizliğidir.
- Izgaralar su almıyor, hatta geri basıyor. Izgaradan yukarı su çıkıyorsa sorun ızgarada değil, mansaptaki hatta veya deşarj noktasındadır.
- Yeni imar, OSB parselasyonu veya saha genişlemesi var. Geçirimsiz yüzey (çatı, asfalt, beton saha) arttıkça aynı yağış 2–5 kat debi üretir.
- Yol üstyapısı yenilenecek. Asfalt serilmeden önce altındaki drenajın durumu belirlenmezse, bazı illerin AYKOME yönetmeliklerinin yeni kaplamada kazıyı kat kat bedele bağladığı ilk üç yıl dolmadan kaplama tekrar kazılır.
- Dere kenarında tesis var, ilgili kurumun görüşü isteniyor. İmar veya ruhsat sürecinde taşkın debisi ve yapı yaklaşma mesafesi belgelenmek zorundadır.
- Kanalizasyonla yağmur suyu aynı hatta akıyor. Birleşik sistemde sağanak, terfi merkezini ve arıtmayı hidrolik olarak kilitler; ayrık sisteme geçiş gerekir.
03
Yağmur suyu debisi nasıl hesaplanır?
Küçük havzalarda rasyonel yöntem kullanılır:
Q = c × i × A / 360
- Q: pik debi (m³/s)
- c: akış katsayısı (birimsiz)
- i: seçilen tekerrür ve süredeki yağış şiddeti (mm/sa)
- A: havza alanı (hektar)
Akış katsayısı (c)
| Yüzey | c |
|---|---|
| Asfalt, beton yol, geçirimsiz saha | 0,80 – 0,95 |
| Çatı (metal, membran, kiremit) | 0,75 – 0,95 |
| Kilit parke (derzli) | 0,55 – 0,75 |
| Sıkıştırılmış stabilize / mıcır saha | 0,40 – 0,60 |
| Çim, peyzaj alanı (eğim < %2) | 0,10 – 0,25 |
| Orman, doğal bitki örtüsü | 0,05 – 0,20 |
Toplanma zamanı (tc)
Yağış şiddeti, havzanın toplanma zamanı kadar süren yağışa göre okunur. Kirpich formülüyle: 1.200 m akış yolu ve %2 ortalama eğimde tc ≈ 21 dakika çıkar; hesapta 20–25 dakikalık yağış şiddeti kullanılır. Süre kısaldıkça şiddet büyür — bu yüzden küçük ve dik havzalar, büyük ve düz havzalardan daha ani debi üretir.
Tekerrür periyodu ne seçilir?
| Yapı | Tasarım tekerrürü |
|---|---|
| Mahalle içi yağmur suyu hattı | 2 – 5 yıl |
| Ana toplayıcı / kollektör | 10 – 25 yıl |
| Yol drenajı, menfez (meskûn olmayan alan) | Q10 + hava payı, Q50 ile karşılaştırılır |
| Menfez ve yatak düzenlemesi (meskûn mahal) | Q100 + hava payı, Q500 ile karşılaştırılır; büyüğü alınır |
| Köprü (meskûn mahal) | Q500; talveg ile kiriş altı arasında asgari 1,50 m hava payı |
| Dere ıslahı (meskûn mahal, yüksek risk) | Q1000 seçilebilir |
Kaynak: Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği (RG 03.05.2019 / 30763).
Kesit kontrolü: Manning
V = (1/n) × R^(2/3) × S^(1/2)
Kesit kontrolü: Manning
| Malzeme | Manning n |
|---|---|
| HDPE/PP koruge (düz iç yüzey) | 0,010 – 0,011 |
| Betonarme muflu boru | 0,013 |
| Yerinde döküm betonarme kanal/menfez | 0,014 – 0,017 |
| Kargir / taş kaplama | 0,020 – 0,030 |
| Riprap, kaya tahkimat | 0,030 – 0,040 |
| Doğal, bitkili dere yatağı | 0,035 – 0,060 |
Örnek: DN800 betonarme boru, ‰5 eğim, n = 0,013 → V = 1,86 m/s, tam kesitte Q ≈ 0,94 m³/s.
04
Eski şebeke neden yetmiyor?
İki neden birlikte çalışıyor; ikisi de hesapla gösterilebilir.
1. Havzanın kendisi değişti. 50 hektarlık bir havzada geçirimsiz yüzey oranı arttığında c katsayısı 0,35'ten 0,80'e çıkar. i = 60 mm/sa için:
- Eski durum: Q = 0,35 × 60 × 50 / 360 = 2,92 m³/s
- Bugünkü durum: Q = 0,80 × 60 × 50 / 360 = 6,67 m³/s
Aynı yağmur, 2,3 kat debi üretiyor. Sahadaki hat DN800 ise (0,94 m³/s), ihtiyaç ‰5 eğimde DN1800 mertebesindedir — kapasite farkı yedi kata yakındır.
2. Yağışın karakteri değişti. IDF (şiddet–süre–tekerrür) eğrileri geçmiş ölçüm serisinden üretilir. Kısa süreli, yüksek şiddetli sağanakların sıklığı arttıkça, 30 yıl önceki seriyle çizilmiş eğriye göre boyutlandırılmış bir hattın gerçek koruma seviyesi 5 yıl tekerrürden 3-4 yıl tekerrüre düşer. Hat "bozulmadan" yetersiz hale gelir.
İstanbul gerçeği: 8–12 Eylül 2009 Marmara sel dizisinde 31 kişi hayatını kaybetti; İkitelli çevresinde bir saatte 90 mm'ye yaklaşan yağış ölçüldü. İstanbul'un yıllık ortalama yağışı 800–850 mm mertebesindedir; sorun toplam yağışta değil, birkaç saatte düşen kısmındadır.
05
Nasıl yapıyoruz?
Mevcut durumun ölçülmesi.
Hidroloji ve hidrolik hesap.
Çözüm kurgusu.
İmalat.
Test ve kabul.
İşletme.
06
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Listenin tamamı10
- Kombine kanal temizleme aracı (yüksek basınçlı su jeti + vakum), vidanjör
- Robotlu CCTV kamera, itme (push) kamera, baca inceleme kamerası
- RTK-GNSS ölçüm seti, total station, drone fotogrametri (havza ve dere kesiti çıkarma)
- Elektromanyetik hat dedektörü, yer radarı (GPR)
- Ekskavatör (uzun bomlu ve kırıcılı dahil), kazıcı-yükleyici, mini ekskavatör
- Kanal iksa kutusu (trench box), palplanş, sürgülü iksa
- Lazer eğim aleti ve 3D makine kontrol sistemi
- Susuzlaştırma pompaları, wellpoint, batardo-derivasyon ekipmanı
- Betonarme kalıp sistemleri, vibratör, beton pompası
- Robotik freze robotu, CIPP kürleme ünitesi (sıcak su/buhar ve UV)
07
Uygulama aralığı ve kapasite
| Parametre | Aralık |
|---|---|
| Boru çapı | DN200 (bağlantı) – DN2000; üstünde kutu kesit |
| Kanal/menfez açıklığı | 1,0×1,0 m – 4,0×4,0 m; çok gözlü uygulamalarda daha büyük |
| Kazı derinliği | 1,0 – 6,0 m (daha derinde iksa ve özel çalışma planı) |
| Minimum hız (kendi kendini temizleme) | 0,75 m/s; tercih edilen 1,0 m/s |
| Maksimum hız | Koruge 5 m/s, betonarme kesit 6 m/s; üstünde enerji kırıcı/kademe |
| Baca aralığı | ≤ 50 m (DN≤600), ≤ 75 m (DN700–1200), ≤ 100 m (DN1400+) |
| Minimum örtü | 1,00 m taşıt yolu altı; 0,60 m yeşil alan |
08
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Listenin tamamı14
- TS EN 752
- — Bina dışı drenaj ve kanalizasyon sistemleri
- TS EN 1610
- — Hatların döşenmesi ve sızdırmazlık deneyleri
- TS EN 13508-2
- — CCTV kusur kodlama sistemi
- TS EN 13476-3
- — Yapısal duvarlı plastik (koruge) boru sistemleri
- TS EN 1916 / TS EN 1917
- — Beton boru ve muayene bacaları
- TS EN 124
- — Muayene bacası kapakları ve ızgaralar, yük sınıfları
- TS EN 1433
- — Araç ve yaya alanları için çizgisel drenaj kanalları
- TS 500 / TS EN 206 / TS EN 13670
- — Betonarme tasarım, beton ve uygulama
- Yağmursuyu Toplama, Depolama ve Deşarj Sistemleri Hakkında Yönetmelik (RG 23.06.2017 / 30105)
- Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği (RG 03.05.2019 / 30763)
- Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği — alıcı ortama deşarj koşulları
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği — 2000 m²'den büyük parsellerde yağmur suyu toplama tesisi
- İlgili su ve kanalizasyon idaresinin altyapı yönetmeliği ve teknik şartnamesi (İSKİ, ASKİ, İZSU, TESKİ)
- KGM ve ilgili kurumların teknik şartnameleri (dere, sanat yapıları ve yol drenajı işlerinde)
09
Kimler için?
- Belediyeler ve su-kanal idareleri — şebeke yapımı, kapasite artırımı, taşkın noktası çözümü
- OSB Bölge Müdürlükleri — saha içi yağmur suyu şebekesi ve dere geçişleri
- Ana yükleniciler — altyapı paketinin drenaj kalemi
- Fabrika ve lojistik tesisler — çatı ve saha drenajı, ilk yağış ayrımı, yağ tutucu
- Site, AVM, otel, hastane yönetimleri — otopark, rampa ve bahçe drenajı
- KGM ve ilgili kamu kurumları — yol/demiryolu drenajı, menfez, dere ıslahı
- Havalimanı ve liman işletmeleri — F900/E600 yük sınıfı toplama sistemleri
10
Fiyatı ne belirler?
Kazı derinliği ve iksa ihtiyacı
Zemin sınıfı ve yeraltı suyu
Çap, malzeme ve halka rijitliği
Altyapı çakışması
Üstyapı tipi ve yenileme genişliği
Trafik ve çalışma penceresi
Hafriyat taşıma mesafesi ve döküm sahası ücreti
Deşarj noktasının mesafesi ve durumu
11
Sıkça sorulan sorular
Yağmur suyu ile kanalizasyon aynı hatta bağlanabilir mi?
Hayır. Ayrık sistemde yasaktır; birleşik sistemde ise her sağanak, terfi merkezinin ve arıtma tesisinin hidrolik kapasitesini aşar, taşma yapıları devreye girer. Mevcutta birleşik olan bölgelerde çözüm, yağmur suyunun ayrı hatla toplanıp en yakın uygun alıcı ortama verilmesidir.
Su baskını yaşıyoruz ama hattı temizletince geçiyor, yine de yenilemek gerekir mi?
Temizlikten sonra düzelip birkaç ay içinde tekrarlıyorsa kararı CCTV verir. Görüntüde çökme, ezilme, kök, oturma veya ters eğim yoksa ve hat temizken de doluyorsa sorun kesittir; temizlik bunu çözmez.
Kazı yapmadan kapasite artırılabilir mi?
Kısmen. CIPP astarla yenilenen hatta iç çap yaklaşık %2–6 azalır, ancak pürüzlülük düştüğü için taşıma kapasitesi çoğu durumda korunur veya artar. Kapasitenin gerçekten yetersiz olduğu yerde kazısız yöntem çözüm değildir; ya paralel hat ya çap büyütme gerekir. Bunu baştan söylemek işin bir parçasıdır.
Q100 "100 yılda bir" demek mi?
Hayır. Q100, her yıl aşılma olasılığı %1 olan debidir. 50 yıllık bir yapı ömründe en az bir kez aşılma olasılığı yaklaşık %39'dur. "Yüz yıl beklemek" diye bir güvence yoktur.
Yağmur suyu hasadı zorunlu mu?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre 2000 m²'den büyük parsellerde çatı suyunun toplanacağı bir hazne öngörülür. Bu hazne aynı zamanda pik debiyi geciktirdiği için şebekeyi rahatlatır; birçok idare ruhsat aşamasında hacim hesabı ister.
Ne kadar sürede iş başlarsınız?
Ölçüm ve CCTV tespitinin günü ilk görüşmede birlikte belirlenir. İmalat süresi metraj, ruhsat/kazı izni ve trafik planı onayına bağlıdır ve keşiften sonra yazılı olarak verilir; belediye kazı izinleri çoğu ilçede 1–3 hafta sürer.
Başka sorular için: Sıkça Sorulan Sorular
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Yağmur Suyu ve Drenaj Sistemleri
Küçükçekmece / İstanbul