Boru Patlatma (Pipe Bursting)
Boru patlatma, mevcut borunun içinden geçirilen bir yarıcı ve genişletici kafanın eski boruyu çevre zemine doğru parçalayarak açtığı boşluktan, aynı anda geriye doğru yeni boru çekilmesiyle hattın kendi güzergâhında yenilenmesi — gerektiğinde çapının büyütülmesi — yöntemidir.
CIPP hattı içeriden yeniler ve çapı bir miktar küçültür. Boru patlatma ise eski boruyu tamamen ortadan kaldırır ve yerine yeni bir boru koyar; üstelik kapasite artırabilen tek kazısız yenileme yöntemidir.
01
Ne zaman gerekir?
- Kapasite yetmiyor. Nüfus artmış, hat sık sık dolup taşıyor. DN200 hattı DN300'e çıkarmak gerekiyor ama güzergâhı değiştirecek yer yok.
- Boru artık astarlanamayacak durumda. Kesit kısmen çökmüş, ezilmiş, korozyondan delik deşik olmuş; CIPP taşıyıcı bir zemin bulamıyor.
- Boru malzemesi sorunlu. Asbest çimento (AÇB) veya eskimiş dökme demir hatlar; söküp taşımak yerine yerinde kırıp gömmek daha kontrollüdür.
- Ters eğim ve oturma sınırlı bölgede. Yeni boru çekilirken hat hizası bir ölçüde düzeltilebilir (tam düzeltme garanti edilmez).
- Yolun tamamı kazılamıyor. Sadece iki uçta ve branşman noktalarında çukur açılır.
02
Statik mi, pnömatik mi?
| Kriter | Statik patlatma | Pnömatik patlatma |
|---|---|---|
| Çalışma prensibi | Hidrolik ünite, hattan geçirilen çubuğu geri çeker; yarıcı bıçak boruyu keser, genişletici açar | Pnömatik çekiç koniyi darbeyle sürer, arkadan vinç çeker |
| Kırılabilen mevcut boru | Kırılgan ve sünek: beton, kil, AÇB, PVC, dökme demir, ince cidarlı çelik (koşullu) | Kırılgan: beton, kil, AÇB, dökme demir |
| Titreşim | Düşük — hassas yapı ve altyapı yakınında tercih edilir | Orta-yüksek — yakın yapıda kısıt getirir |
| Çekme kuvveti | 200 – 1.500 kN | Çekiç darbesi + 100 – 300 kN vinç |
| Çap büyütme | 1 – 2 kademe | 1 – 2 kademe |
| Tipik çap aralığı | DN100 – DN600 (özel uygulamada DN800) | DN150 – DN500 |
| Kuru/ıslak ortam | Her ikisi | Su dolu hatta verim düşer |
Kentsel şebekelerde, mevcut altyapının yoğun olduğu kesitlerde ve bina yakınında statik sistemi tercih ediyoruz.
03
Nasıl yapıyoruz?
- Teşhis ve uygunluk kontrolü. Yıkama sonrası CCTV ile mevcut boru cinsi, kesit durumu, branşman sayısı ve metrajı, daha önce yapılmış nokta tamir veya beton kuşaklama olup olmadığı belirlenir. Kurum altlıkları ve yer radarı ile komşu altyapıya mesafe çıkarılır.
- Çukur ve çekim planı. Baca aralıkları çekim boyu olarak kullanılır; bir uçta makine (çekim) çukuru, diğer uçta giriş çukuru açılır. Her branşman için 1–2 m²'lik mini çukur planlanır. Yüzey kabarması riskine karşı minimum derinlik ve komşu hatlara minimum mesafe kontrol edilir.
- Yeni boru hazırlığı. PE100 boru (tipik SDR17 cazibeli, SDR11 basınçlı) alın kaynağıyla tek parça hâline getirilir; kaynak parametreleri kaydedilir, dikişler traşlanır ve soğuma süresi beklenir.
- Çubuk sürme. İtme çubuğu mevcut hattın içinden karşı çukura kadar geçirilir; geçmiyorsa engel frezeyle alınır. Geçmiyorsa yöntem değiştirilir — bunu zorlamıyoruz.
- Patlatma ve çekme. Yarıcı bıçak + genişletici kafa + yeni boru dizisi bağlanır ve kontrollü hızda çekilir. Çekme kuvveti izlenir; ani yükselme engel veya beton kuşak işaretidir, çekim durdurulup nokta kazısı yapılır.
- Branşman bağlantıları ve baca teşkili. Branşmanlar elektrofüzyon eyer/T veya uygun kelepçe bağlantısıyla yeni boruya alınır. Baca giriş-çıkışları contalı olarak yeniden teşkil edilir.
- Test ve teslim. Sızdırmazlık deneyi (TS EN 1610 / basınçlı hatta TS EN 805), son CCTV kaydı, çukurların dolgusu ve üstyapı yenilemesi, as-built teslimi.
04
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi9
- Statik boru patlatma ünitesi: hidrolik güç grubu, çekme çubuğu takımı, yarıcı bıçak ve kademeli genişletici kafalar
- Pnömatik patlatma seti: pnömatik çekiç, genişletme konisi, vinç ve kompresör
- Çekme kuvveti izleme ve kayıt sistemi
- PE alın kaynak makineleri ve kaynak parametre kaydedici; elektrofüzyon kaynak ünitesi
- Kendinden tahrikli CCTV robotu ve robotik freze (çubuk geçişi için engel giderme)
- Kombine kanal temizleme aracı (yıkama + vakum) ve by-pass pompaj seti
- Boru dedektörü ve yer radarı ile komşu altyapı tespiti
- Mini ekskavatör, iksa panosu ve çukur emniyet elemanları
- Nivelman/oturma izleme ekipmanı (hassas yapı yakınında)
05
Uygulama aralığı ve kapasite
Tabloyu göster9 satır
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Yenilenebilen mevcut çap | DN100 – DN600 (özel uygulamalarda DN800) |
| Çap büyütme | 1 – 2 kademe (örn. DN200 → DN300) |
| Tek çekimde mesafe | 60 – 150 m (baca arası) |
| Uygulanabilir derinlik | 1,2 – 6 m |
| Yeni boru | PE100, tipik SDR17 (cazibeli) / SDR11 (basınçlı) |
| Komşu altyapıya min. mesafe | Yeni boru çapının yaklaşık 1,5 – 3 katı |
| Minimum örtü kalınlığı | ≈ 1,0 – 1,2 m (daha sığda yüzey kabarması riski) |
| Kapasite artışı | DN200→DN300 geçişinde debi kapasitesinde belirgin artış (çapın 8/3 kuvveti mertebesinde) |
| Tasarım ömrü | 50 yıl ve üzeri (PE100) |
06
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi11
- TS EN ISO 11295
- — Rehabilitasyon tekniklerinin sınıflandırılması ve yöntem seçimi
- TS EN ISO 11296-1
- — Cazibeli kanalizasyon rehabilitasyonu genel esasları
- TS EN 12889
- — Kazısız yapım ve deney
- TS EN 1610
- — Döşeme ve sızdırmazlık deneyi
- TS EN 805
- — Basınçlı hatlarda deney
- TS EN 12201
- — PE100 basınçlı boru sistemleri; TS EN 13476 — yapısal duvarlı boru sistemleri
- TS EN 13508-2
- — Uygulama öncesi/sonrası durum kodlaması
- TS EN 14654-2
- — Rehabilitasyon faaliyetlerinin yönetimi
- Asbest ile Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
- — AÇB hatlarda zorunlu prosedür
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
- — çukur iksası ve emniyeti
- AYKOME kazı izni ve üstyapı yenileme şartnameleri
07
Kimler için?
- Su ve kanal idareleri: kapasitesi yetmeyen mahalle şebekelerinin yenilenmesi
- Belediyeler: dar sokaklarda ve ticari caddelerde hat yenileme
- Organize sanayi bölgeleri: büyüyen tesis yüküne göre kollektör çapı artırma
- Site ve kampüs yönetimleri: peyzaj ve otopark altında kalan eski hatlar
- Fabrikalar: eskimiş dökme demir ve AÇB proses/atıksu hatları
- Ana yükleniciler: kentsel dönüşüm alanlarında altyapı yenileme paketleri
08
Fiyatı ne belirler?
- Branşman sayısı. Her branşman için ayrı çukur ve bağlantı gerekir; branşman yoğunluğu yüksek hatta yöntemin hız avantajı erir ve maliyet yükselir.
- Mevcut boru cinsi. Beton ve kil kolay kırılır; dökme demir ve çelik ilave takım, daha yüksek kuvvet ve daha yavaş çekim gerektirir.
- Çap büyütme kademesi. Bir kademe büyütme genelde sorunsuzdur; iki kademe zemin sıkışması, komşu altyapı mesafesi ve çekme kuvveti hesabıyla doğrulanmalıdır.
- Derinlik ve zemin. Sığ derinlikte yüzey kabarma riski, sıkı/kaya zeminde ise genişleme için gereken kuvvet artar.
- Komşu altyapı yoğunluğu. Tespit ve deneme çukuru sayısı, gerekirse geçici deplase işleri.
- By-pass pompaj süresi ve debisi.
- Üstyapı yenileme kapsamı. Çukur sayısı × çukur başına asfalt/parke yenileme alanı.
- AÇB (asbest çimento) hat olup olmaması. Asbestli hatta özel prosedür, ekipman ve bertaraf zorunludur — ayrı bir maliyet kalemidir.
- Çalışma penceresi ve trafik kısıtı.
09
Sıkça sorulan sorular
Boru patlatma her hatta uygulanabilir mi?
Hayır. Uygulanamayacağı başlıca durumlar: çelik boru (pnömatik sistemle kırılamaz), daha önce beton kuşaklama veya sert nokta tamiri yapılmış hatlar, kaya içine oturtulmuş borular, örtü kalınlığı 1 metrenin altındaki sığ hatlar ve komşu altyapının çok yakın (yeni boru çapının 1,5 katından yakın) olduğu kesitler. Bu durumları CCTV ve altyapı tespiti ile önceden ayırıyoruz.
Çapı ne kadar büyütebilirim?
Pratikte bir, uygun zeminde iki kademe. Örneğin DN200'den DN300'e çıkmak yaygındır. Sınırı belirleyen üç şey vardır: zeminin sıkışabilirliği, komşu altyapıya mesafe ve çekme kuvvetinin makine kapasitesi. Bir kademeden fazla büyütme talebi mutlaka hesapla doğrulanır.
Etraftaki gaz, elektrik ve su hatlarına zarar verir mi?
Genişleme, zemini çevreye doğru sıkıştırır. Bu yüzden komşu hatlara minimum mesafe (yeni boru çapının yaklaşık 1,5–3 katı) şarttır. Mesafe sağlanmıyorsa ya statik sisteme geçilir, ya ilgili hat geçici olarak deplase edilir, ya da yöntem değiştirilir. Kritik kesişimlerde deneme çukuru açıp gözle takip ediyoruz.
Yüzeyde kabarma veya çökme olur mu?
Yeterli örtü kalınlığında (yaklaşık 1 metre ve üzeri) yüzeyde belirgin bir hareket beklenmez. Sığ hatlarda ve sıkı zeminlerde kabarma görülebilir; bu durumda ya çap büyütmeden aynı çapla yenileme yapılır ya da açık kazıya geçilir.
Branşmanlar ne oluyor?
Patlatma sırasında branşmanlar kopar. Bu yüzden her branşman için önceden küçük bir çukur planlanır ve çekimden sonra elektrofüzyon eyer/T ile yeni PE boruya bağlanır. Branşman sayısı yöntemin ekonomisini doğrudan belirler; 100 metrede 3 branşman ile 20 branşman çok farklı işlerdir.
Hattın eğimi düzelir mi?
Kısmen. Yeni boru mevcut yatağı takip eder; ciddi ters eğim ve oturmalar bu yöntemle güvenilir şekilde düzeltilemez. Eğim sorunu esas problemse açık kazı veya mikrotünel ile yeni güzergâh gerekir. Bunu baştan söylüyoruz.
Asbest çimento boru varsa ne yapıyorsunuz?
AÇB hatlarda malzeme yerinde kırılır ve zeminde kalır; sökülüp taşınmadığı için toz oluşumu klasik kazıya göre çok daha düşüktür.
Yine de çukur ağızlarındaki parçaların toplanması ve bertarafı, ilgili yönetmelik prosedürlerine göre yetkili bir firmayla birlikte yürütülür; sahada ıslak çalışma ve kişisel koruyucu donanım uygulanır.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Boru Patlatma (Pipe Bursting)
Küçükçekmece / İstanbul