Hat yapımı ve yenileme7 dk okuma
Kırık kanalizasyon borusu: nokta onarım mı, hat yenileme mi?
Kırık bir kanalizasyon borusunda yöntemi hasarın türü ve yaygınlığı belirler; bu yüzden önce hat yıkanır, kamerayla görüntülenir ve hasarlar kodlanır. Hasar birkaç noktayla sınırlı ve kot düzgünse nokta kazıyla boru değişimi ya da kazısız noktasal tamir yeterlidir. Çatlak ve kaçık ek hattın geneline yayıldıysa astarlama; çökme yaygınsa, eğim bozuksa ya da kapasite yetmiyorsa hat yenileme gerekir.
01
Kırık boruda karar neden kamera kaydıyla verilir?
Kanalizasyon borusu kırıldığında dışarıdan görülen çoğu zaman sonuçtur: aynı noktada tekrarlayan tıkanma, kötü koku, bahçede ya da yolda oturma, bodrumda nem. Kırığın nerede olduğu, kaç tane olduğu ve borunun geri kalanının ne durumda olduğu ise ancak hattın içine bakılınca anlaşılır.
Hat önce yıkanır, ardından bacadan indirilen kamerayla görüntülenir; her hasar TS EN 13508-2'ye göre kodlanır ve bacadan kaç metrede olduğu kayda geçer (kanal görüntüleme). Kayıttaki kodlar uygulanabilecek yöntemi de belirler; kodların nasıl okunduğu: Kanal görüntüleme raporu nasıl okunur?
Kameralı inceleme ücretli bir hizmettir ve işe başlamadan bildirilir; kayıt ve kodlu rapor size kalır.
Kamerasız karar iki yönde de pahalıya gelir: tek bir kırık için sokak boydan boya açılır ya da hasarı yaygın bir hatta yapılan nokta onarım, kısa süre sonra yanındaki kesimde yeni bir arızayla geri döner.
02
Hasara göre yöntem: karar tablosu
Tablo, kamera kaydında en sık görülen hasarları ve her yöntemin hangi koşulda uygun olduğunu gösterir. Kesin kararı kayıt, hattın kotu ve çapı birlikte verir.
| Kamerada görülen | Kod (TS EN 13508-2) | Uygun yöntem | Koşul |
|---|---|---|---|
| Tek noktada kırık, boru formunu koruyor | BAC | Kazısız noktasal tamir (kısa liner) ya da nokta kazıyla boru değişimi | Kot düzgün; robot hasar noktasına ulaşabiliyor |
| Çökme ya da cidar parçası eksik | BAC | Nokta kazıyla boru değişimi | Çökmüş boruda kazısız onarım uygulanmaz; astar çöken boruyu ayağa kaldırmaz |
| Birkaç noktada çatlak ya da kaçık ek | BAB, BAJ | Kısa liner ya da reçine enjeksiyonu | Boru formunu koruyor; kaçıklık frezeyle giderilebilecek ölçüde |
| Hat boyunca yaygın çatlak ve kaçık ek | BAB, BAJ | CIPP astarlama | Kot ve eğim düzgün; kesit büyük ölçüde korunmuş |
| İçeri girmiş (taşan) bağlantı | BAG | Robotik freze ile taşan uç kesilir; ağız açıkta kalırsa branşman şapkası | Kesim ana hattın cidarına değil, taşan uca yapılır |
| Deformasyon (ovalleşme) | BAA | Sınırlıysa statik hesapla astar; ileri deformasyonda boru patlatma ya da açık kazıyla yenileme | Astarın uygulanabileceği sınırı statik hesap ve CIPP sayfamızdaki ölçüt belirler |
| Boru delinmiş; arkasında zemin ya da boşluk görünüyor | BAO, BAP | Nokta kazıyla boru değişimi; boru çevresindeki dolgu yeniden yapılır | Boşluk büyümeden; yüzeyde çökme riski vardır |
| İçeri su sızıyor | BBF | Reçine enjeksiyonu ya da kısa liner; fışkıran girişte önce enjeksiyon | Astardan önce su girişi durdurulur |
| Sarkma, ters eğim, göllenme | — | Açık kazıyla yenileme | Astar ve nokta onarım eğimi düzeltmez |
Onarımın sahadaki adımları (kazı yerinin metreyle belirlenmesi, akışın by-pass pompajla aktarılması, boru değişimi, deney ve yüzeyin yenilenmesi): kanalizasyon ve yağmur suyu hattı onarımı.
03
Nokta onarım ile hat yenileme arasındaki fark nedir?
| Ölçüt | Nokta onarım | Hat yenileme |
|---|---|---|
| Kapsam | Yalnız hasarlı kesim | Baca ile baca arasındaki hat ya da hattın tamamı |
| Kazı | Kazısız ya da yalnız o kesimde nokta kazı | Açık kazı ya da kazısız yenileme (astar, boru patlatma) |
| Eğim ve kot | Mevcut kot korunur | Açık kazıda yeniden kurulur; astar mevcut eğimi kopyalar |
| Çap | Değişmez | Açık kazıda ve boru patlatmada büyütülebilir; astar büyütmez |
| Uygun olduğu durum | Hasar birkaç noktayla sınırlı, hattın geri kalanı sağlam | Hasar yaygın, çökme birden çok noktada, eğim bozuk ya da kapasite yetmiyor |
| Teslim | Kamera kaydı; açılan kesimde TS EN 1610 sızdırmazlık deneyi | Kamera kaydı ve TS EN 1610 sızdırmazlık deneyi |
04
Ne zaman onarım yerine yenileme?
Nokta onarım, hattın geri kalanı sağlamsa doğru yoldur. Aşağıdakilerden biri varsa onarım sorunu ertelemekten öteye geçmez ve yenileme önerilir:
- Hasar kamera kaydında hattın geneline yayılmış; çatlak, kaçık ek ve kırık art arda geliyor.
- Aynı hatta onarım üstüne onarım yapılıyor; her onarımdan sonra yanındaki kesimde yeni arıza çıkıyor.
- Çökme birden çok noktada.
- Hatta sarkma ya da ters eğim var; su göllenip tortu bırakıyor.
- Kapasite yetmiyor: yağışta bacadan taşma, bodrum basması yaşanıyor.
- Beton boruda H₂S korozyonu borunun kemerini (tepesini) ve yan duvarlarını aşındırmış; et kalınlığı azalmış.
- Üstündeki yol yenilenecek; eski hat yerinde kalırsa yeni kaplama kısa sürede yeniden kazılır.
Yenilemenin üç yolu vardır: açık kazıyla yeni hat (kanalizasyon şebeke hattı yapımı), eski borunun yerinde kırılıp yerine yenisinin çekildiği boru patlatma ve kot düzgünse astarlama. Hangisinin daha ekonomik olduğu derinliğe, yol tipine ve güzergâhtaki öteki hatlara bağlıdır: Kazısız mı, kazarak mı? Karar tablosu.
05
Nokta onarımda sık yapılan hatalar
- Kamerasız kazı. Kırığın yeri tahminle bulunur, gereğinden uzun kesim açılır; asıl hasar başka noktada kalabilir.
- Tıkanıklığı açıp kırığı bırakmak. Tekrar tekrar tıkanan hatta sorun çoğu zaman kir değil, yapısal kusurdur: Kanal sürekli tıkanıyorsa sorun tıkanıklık değildir.
- Çökmüş boruya astar denemek. Astar mevcut kesitin şeklini alır; çöken boruyu ayağa kaldırmaz.
- Ters eğimi onarımla düzeltmeye çalışmak. Oturmadan kaynaklanan ters eğimi ancak açık kazıyla yenileme çözer.
- Derin kesimi iksasız açmak. 1,5 m'yi geçen kazıda şev ya da iksa gerekir; dar sokakta şev payı çoğu zaman olmadığından kutu iksa kurulur: iksa sistemleri. Hangi durumda zorunlu olduğu: Kanal kazısında iksa ne zaman zorunlu?
- Yeni parçayı farklı kotta bırakmak. Kot farkı ek yerinde basamak yapar, tortu orada birikir; yeni parça aynı kotta, contalı ya da manşonlu bağlantıyla yerleştirilir.
- Onarılan kesimi deneysiz kapatmak. Kapatmadan önce sızdırmazlık deneyi ve kamera kaydı yapılır; sarkma ya da içeri taşan uç varsa iş kabul edilmez.
- Boru çevresindeki boşluğu doldurmamak. Kırıktan kaçan su zemini yıkamışsa boşluk sıkıştırılmış dolguyla kapatılmadan yüzey yenilenmez; yoksa yol yeniden oturur.
06
Kaynaklar
- TS EN 13508-2 — kanalizasyon muayenesinde görsel kodlama sistemi (Türk Standardları Enstitüsü)
- TS EN 1610 — kanalizasyon hatlarının döşenmesi ve deneyi (Türk Standardları Enstitüsü)
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği — Resmî Gazete, 5 Ekim 2013, sayı 28786
- BFR Abwasser — Almanya federal kanal kılavuzu; EN 13508-2'ye dayanan kod sistemi eki
07
Sıkça sorulan sorular
Kanalizasyon borusunun kırıldığı hangi belirtilerden anlaşılır?
En sık görülen belirtiler aynı noktada tekrarlayan tıkanma, giderlerin yavaş akması, bahçede, kaldırımda ya da yolda oturma ve çukurlaşma, bodrum duvarında nem ve koku, rögar dibinde biriken kum ve topraktır. Bunlar kırığa işaret eder ama yerini göstermez; kırığın yeri ve türü kamera kaydıyla belirlenir.
Kırığın yeri belliyse yine de kamera kaydı gerekir mi?
Evet. Yüzeyde görülen çökme kırığın tam üstünde olmayabilir; su, kırıktan metrelerce ötede zemini yıkayabilir. Aynı hatta ikinci bir hasar da olabilir. Onarılacak kesimin iki ucu ve branşmanların yeri ancak kayıtla kesinleşir. Kameralı inceleme ücretli bir hizmettir ve işe başlamadan bildirilir.
Nokta onarımda yolun ya da bahçenin ne kadarı kazılır?
Yalnız hasarlı kesim açılır; yeri kamera kaydında bacadan metreyle belirlendiği için sokak boydan boya kazılmaz. Çukurun boyu ve genişliği derinliğe, boru çapına, iksa tipine ve güzergâhtaki öteki hatlara göre değişir; kesin ölçü keşiften sonra yazılı verilir. Hasar kazısız noktasal tamire uygunsa yüzey hiç açılmaz.
Kırık kanal borusu onarılmazsa zamanla ne olur?
Kırıktan dışarı kaçan atıksu boru çevresindeki zemini yıkar ve boşluk oluşturur; yeraltı suyu ve toprak da aynı yerden hatta girer. Boşluk büyüdükçe kaldırımda ya da yolda çökme görülür, kökler kırıktan girip hattı tıkar, sızan atıksu zemini kirletir. Hasar ilerledikçe nokta onarım yerine daha uzun bir kesimin yenilenmesi gerekir.
Yağmur suyu hattındaki kırık da aynı yöntemlerle mi onarılır?
Evet. Yağmur suyu hattı da cazibeyle çalışır; hasar aynı kodlarla kayda geçer, yöntem de aynı ölçütlerle seçilir. Fark, yağış sırasında debinin birden artmasıdır: onarım ve by-pass planı yağış ihtimali gözetilerek yapılır. Yağmur suyu hattının yapımı ve yenilenmesi: yağmur suyu hattı.
Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular