İçme Suyu Şebeke Hattı Yapımı
İçme suyu şebeke hattı yapımı; depo veya ana besleme noktasından abonelere suyu dağıtan basınçlı boru hattının, vana ve hidrantlarıyla birlikte döşenmesi, basınç deneyinden geçirilmesi, dezenfekte edilerek devreye alınmasıdır.
Şebeke hattında işin zorluğu boruda değil, güzergâhta: bir metrede doğal gaz, iki metrede telekom, üç metrede kimsenin haritasında olmayan 1980'lerden kalma bir font hat vardır. Deşifreyi atlayan ekip, hattı değil şehri onarır.
01
Ne zaman gerekir?
- Yeni imara açılan mahalle, site, OSB parseli veya toplu konut alanı — şebeke sıfırdan kurulacak.
- Bölgesel kayıp-kaçak oranı yüksek; DMA ölçümlerinde gece minimum debisi anormal, akustik dinleme çok noktada arıza gösteriyor. Nokta onarım artık maliyetli.
- Şebekede asbestli çimento (AÇB) veya galvaniz boru var; mevzuat ve su kalitesi gereği değişmesi gerekiyor.
- Basınç yetersiz veya yangın debisi karşılanmıyor; DN80 hattın DN150'ye çıkması gerekiyor.
- Yol yenileme programı var; asfalt öncesi altındaki hattın yenilenmesi isteniyor.
- Sık patlayan hat: aynı güzergâhta 2-5 yıl içinde 3 ya da daha fazla arıza kaydı varsa yenileme, onarımdan ucuzdur.
- Tek noktada arıza: boru patladı, vana ya da servis hattı (abone bağlantısı) arızalandı, bağlantı sızdırıyor. Hattın geri kalanı sağlamsa yalnız arızalı kesim nokta kazıyla açılıp onarılır; su ve kanal hattı onarımı aynı ekipten çıkar.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Deşifre ve aplikasyon. Güzergâhta elektromanyetik hat dedektörü ve gerektiğinde yer radarı ile mevcut altyapı işaretlenir; kurum görüşleri alınır. Kot ve güzergâh RTK/total station ile araziye aplike edilir. Kritik noktalarda el kazısı ile "keşif çukuru" açılır.
- Kazı, iksa ve yatak. Kazı genişliği TS EN 1610 esaslarına göre belirlenir. 1,5 m üzeri kazıda şev veya kutu iksa uygulanır. Taban tesviye edilir, granüler yatak serilir ve sıkıştırılır: normal zeminde en az 100 mm, kaya/sert zeminde en az 150 mm.
- Boru döşeme ve birleştirme. PE100 borularda alın kaynağı (DVS 2207-1'e göre; ısıtma plakası 200–220 °C, soğuma süresi et kalınlığına bağlı olarak yaklaşık 1,5 dk/mm) veya fittings bölgelerinde elektrofüzyon — elektrofüzyon öncesi oksit tabakası kazınır ve yüzey izopropil alkolle temizlenir. Duktil font borularda muflu EPDM contalı birleşim, dirsek ve te noktalarında kilitli conta ya da beton kuşak (ankraj).
- Vana, hidrant ve branşman. Şebekede bölümlemeyi sağlayacak sürgülü vanalar, tepe noktalarda hava tahliye (vantuz), çukur noktalarda tahliye vanası, yangın hidrantları ve abone bağlantı kelepçeleri montajı yapılır. Vana yerleri baca veya kapak ile işaretlenir.
- Yan dolgu, üst dolgu ve sıkıştırma. Boru yanları tabaka tabaka (20–30 cm) doldurulup sıkıştırılır; boru üstünde en az 300 mm ince dolgu tamamlanmadan vibrasyonlu ekipman boru üzerinden geçirilmez. Yol altında %95 Proctor, yeşil alanda %90–92 hedeflenir. Uyarı bandı ve gerektiğinde tespit teli serilir.
- Test, dezenfeksiyon, devreye alma. TS EN 805'e göre hidrostatik basınç deneyi; ardından hattın yıkanması, klorlu su ile dezenfeksiyonu, tahliyesi ve bakteriyolojik numune alınması. Sonuç uygun çıkmadan hat aboneye verilmez.
03
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi10
- HDPE alın kaynak makinesi (Ø63–Ø630) ve kaynak parametre kayıt ünitesi
- Elektrofüzyon kontrol ünitesi ve barkod okuyucu
- Elektromanyetik yeraltı hat dedektörü, yer radarı (GPR)
- RTK GNSS alıcı, total station, rotary lazer
- Mini ekskavatör (dar sokak), paletli ekskavatör, kanal kovası
- Kutu iksa ve hidrolik destek sistemleri
- Plaka vibratör, kompaktör, vibrasyonlu silindir
- Kayıtlı manometreli hidrostatik test pompası
- Serbest klor ölçüm kiti (DPD), numune alma seti
- Hattı devreye alma sonrası kontrol için akustik dinleme ve korelatör ekipmanı
04
Uygulama aralığı / kapasite
| Parametre | Değer aralığı |
|---|---|
| PE100 boru dış çapı | Ø63 – Ø630 |
| Duktil font çapı | DN80 – DN600 (şebekede) |
| Basınç sınıfı — PE100 | SDR26 = PN6 · SDR21 = PN8 · SDR17 = PN10 · SDR13,6 = PN12,5 · SDR11 = PN16 |
| Duktil font basınç sınıfı | C25 / C30 / C40 |
| Kazı derinliği (boru üstü örtü) | 1,00 – 1,80 m; don derinliğinin altında |
| Yatak kalınlığı | ≥ 100 mm (normal zemin) · ≥ 150 mm (kaya) |
| Boru üstü koruma dolgusu | ≥ 300 mm ince malzeme (0–20 mm) |
| Sıkıştırma hedefi | %95 Proctor (yol altı) · %90–92 (yeşil alan) |
| Şebekede minimum çap | DN100 (yangın hidrantı bulunan hatlarda) |
| Hidrant aralığı | 50 – 100 m (yerleşim yoğunluğuna göre) |
| Vana aralığı | Genelde her kavşak + 300–500 m'de bir bölümleme |
| İşletme basıncı aralığı (tipik) | 30 – 80 mSS |
Basınç deneyi parametreleri (TS EN 805)
| Kalem | Uygulama |
|---|---|
| Sistem deney basıncı (STP) | Darbe hesabı yapılmışsa MDP + 5 bar; yapılmamışsa MDP × 1,5 ile MDP + 5 bar değerlerinden küçük olanı |
| Ön deney | Hat doldurulur, hava tamamen tahliye edilir, gerilme dengelenmesi beklenir |
| Ana deney süresi | Genelde 1 saat (basınç düşüşü yöntemi); idare şartnamesine göre 8–24 saate kadar uzatılabilir |
| Kabul kriteri | Ölçülen basınç kaybı, boru cinsine göre hesaplanan izin verilen kayıptan küçük olmalı |
| Dezenfeksiyon | 20–50 mg/L serbest klorlu su, 24 saat temas; süre sonunda bakiye klor ölçülür |
| Devreye alma şartı | Tahliye + yıkama sonrası bakteriyolojik ve kimyasal numunenin uygun çıkması |
05
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi12
- TS EN 805
- — Su temini şebekeleri: tasarım, yapım ve deney esasları
- TS EN 12201-1/2/3
- — Su temini için PE boru, ek parça ve vanalar
- TS EN 545
- — Duktil demir borular ve ek parçaları (içme suyu)
- TS EN 1092 / TS EN 1074
- — Flanşlar ve su hattı vanaları
- TS EN 1295-1
- — Gömülü boru statik hesabı
- TS EN 1610
- — Kazı, yatak ve dolgu esasları (döşeme uygulaması için referans)
- DVS 2207-1
- — PE alın kaynak prosedürü
- TS EN 124
- — Vana ve baca kapakları sınıfları
- İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik
- — devreye alma numuneleri
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
- — hidrant çapı, aralığı ve debisi
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
- — kazı ve iksa
- İdare teknik şartnameleri (İSKİ, ASKİ, İZSU, TESKİ)
06
Kimler için?
- Su ve kanal idareleri ile belediyeler — mahalle şebekesi yenileme ve yeni yerleşim
- OSB müdürlükleri — parsel içi ve ana dağıtım şebekesi
- Toplu konut ve site yönetimleri — kampüs içi içme suyu ve yangın hattı
- Fabrika ve tesisler — proses suyu, yangın çevre hattı
- Ana yükleniciler — altyapı paketi taşeronluğu
- Otel, hastane, AVM — bağımsız besleme hattı ve depo bağlantısı
07
Fiyatı ne belirler?
- Çap, malzeme ve basınç sınıfı. Ø110 PN10 PE ile DN200 C40 duktil font arasında malzeme maliyeti yaklaşık 5 kat değişir.
- Kazı zemini. Yumuşak zemin mi, sert zemin mi, kaya mı; kırıcı gereksinimi ilerlemeyi ve maliyeti doğrudan etkiler.
- Mevcut altyapı yoğunluğu. Doğal gaz ve elektrik hatlarına yakın güzergâhta el kazısı oranı artar; ilerleme belirgin biçimde yavaşlar.
- Üstyapı tipi ve yenileme kapsamı. Parke, beton, asfalt; idarenin sadece kazı şeridini mi yoksa tam en kesiti mi asfaltlamak istediği.
- Vana, hidrant, özel parça sayısı. Şebekede metre başına düşen armatür sayısı, düz hat metrajından daha belirleyici olabilir.
- Abone bağlantısı sayısı. Mevcut abonelerin yeni hatta aktarılması ayrı bir imalat kalemidir.
- Kesintisiz su verme zorunluluğu. Geçici hat çekilmesi veya gece çalışması gerekiyorsa maliyet artar.
- Yol/dere/demiryolu geçişi. Kılıf borulu HDD geçişleri, açık kazı birim fiyatının üzerindedir.
08
Sıkça sorulan sorular
PE mi, duktil font mu tercih etmeliyim?
PE100; korozyona dayanıklı, kaynaklı birleşimle tam sızdırmaz, esnek ve oturma yapan zeminlerde avantajlı. Duktil font; yüksek dış yükte, büyük çaplarda, sıcak/agresif ortamda ve mekanik dayanım gereken yerlerde daha uygun. Kentsel şebekede Ø400'e kadar PE, üzerinde duktil font yaygın pratiktir. Kararı zemin, basınç, çap ve idare şartnamesi birlikte belirler.
Boru kaç metre derine döşenmeli?
Belirleyici olan donma derinliğidir. Türkiye'nin çoğu bölgesinde boru üstü 100–120 cm örtü yeterli; İç ve Doğu Anadolu'nun soğuk bölgelerinde 150–180 cm'ye çıkar. Yol altında ayrıca trafik yükü açısından minimum örtü şartı vardır.
Alın kaynağının sağlamlığını nasıl kanıtlıyorsunuz?
Kaynak parametrelerini (sıcaklık, basınç, süre) kayıt altına alıyoruz, boncuk (bead) geometrisini kontrol ediyoruz ve şüpheli kaynaklarda numune kesip soyma testi uyguluyoruz. Nihai kanıt ise hattın tümüne uygulanan hidrostatik basınç deneyidir — kaynak kaçırıyorsa test tutmaz.
Dezenfeksiyondan sonra suyu ne zaman kullanabilirim?
Klorlu suyun temas süresi sonrası hat tahliye edilip yıkanır, ardından numune alınır. Laboratuvar bakteriyolojik sonucu genelde 24–48 saatte çıkar. Sonuç uygun gelmeden hat devreye alınmaz; uygun gelmezse dezenfeksiyon tekrarlanır.
Eski asbestli çimento borumuz var, sökülmesi sorun olur mu?
Evet, özel prosedür gerektirir. AÇB boruların sökümünü bu işe yetkili bir firmayla birlikte yürütüyoruz: borular kırılarak değil, ıslatılarak ve bütün halinde sökülür; personel koruyucu ekipman kullanır ve söküm atığı mevzuata göre bertaraf edilir.
Bazı işlerde eski boruyu yerinde bırakıp yeni hattı paralel güzergâhta döşemek daha güvenli ve ekonomik olur.
Yeni döşediğiniz hatta kaçak olursa ne oluyor?
Basınç deneyi ve devreye alma sonrasında kaynak ve montaj kaynaklı arızalar garanti kapsamındadır ve bize aittir. Ayrıca hat devreye alındıktan sonra akustik dinleme ile ilk kontrolü yapıyoruz — bu, sonradan çıkacak gizli kaçakların erken yakalanmasını sağlıyor.
Patlayan ya da sızdıran içme suyu borusunu onarıyor musunuz?
Evet. Arızanın yeri kaçak tespitiyle işaretlenir, yalnız o nokta kazılır. PE hatta patlak kesim kesilip elektrofüzyon manşonla yeni boru parçası eklenir; duktil font ve diğer borularda tamir kelepçesi ya da parça değişimi uygulanır. Arızalı vana ve servis hattı da aynı kazıda değiştirilir.
Onarılan kesim basınç altında kontrol edilir, yıkanıp dezenfekte edilmeden hat aboneye verilmez. Aynı güzergâhta arızalar sıklaştıysa onarım yerine yenileme öneririz.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu İçme Suyu Şebeke Hattı Yapımı
Küçükçekmece / İstanbul