HDD ile yatay sondaj: hangi zeminde çalışır, hangi zeminde çalışmaz?

Kısa cevap

HDD (yatay yönlendirmeli sondaj), kohezyonlu killi ve siltli zeminlerde, sıkı kumlarda ve orta sertlikteki kayada güvenilir çalışır. İri çakıl, blok (kaya parçası) içeren zeminlerde, gevşek kohezyonsuz kumda, karstik boşluklu kireçtaşında ve moloz dolgularda ise pilot delik sapar, delik göçer veya sondaj çamuru kaçar. Zemin etüdü yapılmadan verilen HDD taahhüdü teknik bir taahhüt değil, kumardır.

Bu işi yapıyoruz: HDD yatay sondaj

Bu işi yapıyoruz

HDD yatay sondaj

Geçiş fizibilitesi talebi

HDD nedir, ne için kullanılır?

HDD; yüzeyi hat boyunca açmadan, yönlendirilebilir bir sondaj takımıyla önce pilot delik açan, sonra deliği genişletip (reaming) boruyu geri çekerek yerleştiren kazısız bir yapım yöntemidir.

Tipik kullanım alanları: dere ve kanal geçişleri, karayolu ve demiryolu altı geçişleri, yoğun trafikli arterler, ağaçlı akslar ve mevcut altyapının yoğun olduğu güzergâhlar.

Yol açılmadıtrafik akıyorEski hattın içineyeni gömlek çekiliyor

Yol açılmadan iki baca arasına reçineli gömlek çekiliyor; üstte trafik akmaya devam ediyor.

Zemin uygunluk tablosu

Zemin uygunluk tablosu
Zemin türü	Uygunluk	Ana risk	Önlem
Sert-katı kil, silt	Çok uygun	Yok denecek kadar az	Standart çamur programı
Siltli-killi kum (sıkı)	Uygun	Delik stabilitesi	Çamur yoğunluğu ayarı
Gevşek, temiz kum	Şartlı	Delik göçmesi, boru sıkışması	Polimer katkılı çamur, kısa ream adımları
Çakıl (ince, matrisli)	Şartlı	Sapma, çamur kaybı	Yavaş ilerleme, kaplama borulu geçiş
İri çakıl, blok/kaya parçası	Uygun değil	Pilot sapması, takım hasarı, boru çizilmesi	Mikrotünel veya pipe ramming'e geçilmeli
Yumuşak-orta kaya	Uygun	Yavaş ilerleme	Çamur motoru, uygun matkap
Sert kaya (yüksek dayanım)	Şartlı	Çok yavaş ilerleme, maliyet	Roller cone + çamur motoru; ekonomi kontrol edilmeli
Karstik / boşluklu kireçtaşı	Uygun değil	Ani çamur kaybı, delik kaybı	Enjeksiyon veya güzergâh değişikliği
Moloz / eski altyapı dolgusu	Uygun değil	Bilinmeyen engel, tesise hasar	Açık kazı veya güzergâh değişikliği
Yumuşak organik zemin, turba	Şartlı	Frac-out, oturma	Örtü artırımı, düşük basınç

Kapasite ve uygulama aralığı

Kapasite ve uygulama aralığı
Makine sınıfı	Çekme kuvveti	Tipik boru çapı	Tipik geçiş boyu
Mini	5 – 12 ton	DN63 – DN200	30 – 150 m
Midi	15 – 40 ton	DN200 – DN500	100 – 400 m
Maxi	60 – 250 ton	DN500 – DN1200	300 – 1.200 m

Diğer belirleyiciler:

Boru malzemesi: PE100 (SDR 11/17) ve çelik en yaygın. HDD, çekme sırasında boruya gerilme uygular; malzeme buna göre seçilir.
Minimum örtü derinliği: Genel pratik kural, geçiş çapının yaklaşık 10 katı; karayolu ve dere geçişlerinde idare şartnamesi daha yüksek değer isteyebilir. Yetersiz örtü, sondaj çamurunun yüzeye çıkması (frac-out) demektir.
Minimum eğrilik yarıçapı: Sondaj çubuğu ve boru malzemesine göre belirlenir; keskin dönüş HDD'de mümkün değildir.

HDD'nin dürüst sınırları

Cazibeli kanalizasyon hattı için HDD önerilmez. Pilot delik eğim toleransı, cazibeli hattın gerektirdiği hassasiyeti güvenilir biçimde tutmaz. Cazibeli geçişte doğru yöntem mikrotünel veya boru itmedir. HDD, basınçlı hatlar (içme suyu, terfi hattı, gaz, kablo) için tasarlanmıştır.
Sığ geçişte yüksek çamur basıncı frac-out üretir. Asfalt yüzeyinde, bahçede veya dere yatağında bentonit çıkışı hem çevresel hem itibari sorundur.
Mevcut altyapıya yakın geçişte zemin hareketi riski vardır. Geçiş öncesi mevcut hat tespiti (dedektör + arşiv planı + gerekirse deneme çukuru) zorunludur.
Zemin etüdü olmadan taahhüt verilemez. Sondaj logu, SPT/karot verisi ve yer altı suyu seviyesi olmadan verilen fiyat, ilk blokla birlikte değişir.

Nasıl uyguluyoruz? (6 adım)

Güzergâh etüdü ve mevcut altyapı tespiti. Arşiv planı, elektromanyetik dedektör, gerekiyorsa deneme çukuru.
Zemin verisinin okunması. Sondaj logu ve yer altı suyu; çamur programı bu veriyle kurulur.
Profil tasarımı. Giriş-çıkış açıları, minimum eğrilik yarıçapı, örtü derinliği, boru gerilme hesabı.
Pilot delik. Yönlendirme sistemiyle sürekli konum takibi; sapma toleransı önceden yazılır.
Genişletme (reaming). Kademeli, genellikle nihai çapın 1,2-1,5 katına kadar.
Boru çekimi ve testler. Basınç testi, geometri kontrolü, as-built kroki teslimi.

Uyduğumuz standart ve mevzuat

TS EN 12889 — Kanalizasyon işlerinin kazısız yapımı ve deneyi
TS EN 805 / TS EN 1610 — Basınçlı ve cazibeli hatlarda deney ve döşeme esasları
Karayolu ve demiryolu geçişlerinde ilgili idarelerin geçiş izni ve teknik şartnameleri
Dere ve su yapısı geçişlerinde ilgili kurumun görüşü ve gerekli izinler
6331 sayılı İSG Kanunu kapsamında saha güvenliği ve sondaj çamuru yönetimi

Fiyatı ne belirler?

Geçiş boyu ve boru çapı (makine sınıfını belirler)
Zemin türü ve sondaj verisi kalitesi
Boru malzemesi ve et kalınlığı (SDR)
Giriş-çıkış çukuru alanı ve saha erişimi
İzin süreci (KGM, belediye ve ilgili kurumlar) ve gerektirdiği ek tedbirler
Sondaj çamurunun geri kazanımı ve bertaraf yükü
Mevcut altyapı yoğunluğu ve tespit çalışması kapsamı
Test, as-built ölçüm ve raporlama kapsamı

Sıkça sorulan sorular

Zemin etüdüm yok, yine de fiyat verir misiniz?

Aralıklı bir ön fiyat veririz ve hangi varsayımla verdiğimizi yazarız. Blok/çakıl çıkma ihtimali olan bölgelerde bağlayıcı fiyat için sondaj logu şarttır.

Kaç metrede bir çukur açılır?

Sadece giriş ve çıkış noktalarında. Hat boyunca kazı yapılmaz; bu HDD'nin ana avantajıdır.

Frac-out olursa ne yapılır?

Çamur akışı derhal durdurulur, yayılım çevrelenir, malzeme vakumla toplanır ve alan temizlenir. Riski yüksek geçişlerde bu senaryo iş planına önceden yazılır.

HDD ile kanalizasyon yapılamaz mı hiç?

Basınçlı terfi hattı olarak yapılır. Cazibeli hat için önerilmez.

Ne kadar sürer?

Süre; geçiş boyuna, zemine, kurulum ve test kapsamına göre değişir ve keşifte yazılı verilir. Zemin sürprizi bu süreyi belirgin biçimde uzatabilir.

Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular