Şebeke İşletme ve Bakım Sözleşmesi
Şebeke işletme ve bakım sözleşmesi; tanımlı bir bölgedeki su, atıksu ve yağmur suyu şebekesinin planlı bakımının, arıza müdahalesinin ve küçük onarımlarının, ölçülebilir hizmet seviyesi taahhütleriyle (SLA) çok yıllı olarak tek yükleniciye devredilmesidir.
Tek tek çağrı üzerine iş yaptırmakla sözleşmeli işletmenin farkı şudur: çağrı modelinde siz arızayı beklersiniz, sözleşme modelinde arızanın oluşma sıklığını biz düşürürüz — ve bunun rakamını yıl sonunda size veririz.
01
Ne zaman işletme-bakım sözleşmesi gerekir?
- Aynı bölgeden gelen çağrı sayısı artıyor ve her seferinde ayrı ihale/teklif süreci işletiliyorsa — idari yük, işin kendisinden pahalı hale gelmiştir
- Şebekenin durumu hakkında güncel veri yoksa — hangi hattın ne zaman yenileneceği tahminle belirleniyorsa
- Yağış sonrası taşkın ve su baskını şikâyetleri tekrar ediyorsa — ızgara ve hat bakımı takvimsiz yürüyor demektir
- Kendi ekip ve araç yatırımını yapmak istemeyen bir tesis/idare varsa — 7/24 nöbet, araç amortismanı ve İSG yükü dışarıdan alınabilir
- Yatırım bütçesinin nereye harcanacağına karar verilmesi gerekiyorsa — önceliklendirme, kodlanmış durum verisi ister
- Fabrika, AVM, hastane, havalimanı gibi tesislerde bir tıkanmanın maliyeti üretim/işletme durmasıysa — garantili yanıt süresi sözleşmeyle güvenceye alınır
02
Sözleşmeyi nasıl kuruyoruz?
- Mobilizasyon ve envanter. Şebeke haritası, baca ve ızgara envanteri, kritik nokta listesi ve mevcut arıza kayıtları toplanır; saha doğrulaması yapılır. Envanter yoksa GNSS ile baca/ızgara koordinatları çıkarılır.
- Temel durum (baseline) tespiti. Kronik nokta listesi çıkarılır; şebekenin belirlenen bir yüzdesinde TS EN 13508-2 kodlamalı CCTV örneklemesi yapılır. Sözleşme boyunca iyileşme bu temel çizgiye göre ölçülür.
- Bakım programının kurulması. Hat, baca, ızgara, terfi ve yağ tutucular için periyot tabloya bağlanır; meteorolojik takvim (sonbahar yaprak dönemi, yağış sezonu) programa işlenir.
- Çağrı ve iş emri sisteminin bağlanması. Çağrı merkezi/idare kaydı ile iş emri sistemi entegre edilir; her iş emri konum, fotoğraf, süre ve ekiple kayda geçer. Araçlar GPS takibindedir.
- 7/24 nöbet düzeninin kurulması. Nöbetçi ekip, yedek araç ve yükseltme (escalation) hattı tanımlanır; tatbikatı yapılır.
- Raporlama ve gözden geçirme. Aylık performans raporu, üç aylık gözden geçirme toplantısı, yıllık durum ve yenileme önceliklendirme raporu.
03
Hizmet seviyesi (SLA) yapısı
| Sınıf | Olay tipi |
|---|---|
| S1 — Acil | Konut/işyeri basması, ana hat tıkanıklığı, yol üstünde taşkın, kapak kaybı |
| S2 — Öncelikli | Branşman tıkanıklığı, ızgara taşması, koku şikâyeti, kapak gürültüsü |
| S3 — Planlanabilir | Kapak/ızgara yenileme, baca tamiri, küçük onarım |
| S4 — Planlı bakım | Periyodik temizlik, CCTV, ızgara programı |
Her sınıf için varış, geçici çözüm ve kalıcı çözüm süreleri bölgenin coğrafyası, trafik yoğunluğu ve ekip sayısına göre sözleşmede tanımlanır; planlı bakım takvime bağlanır. Taahhüt edilmeyen bir süreyi sözleşmeye yazmayız; ölçülemeyen SLA, uygulanamayan SLA'dır.
04
Periyodik görüntüleme ve bakım takvimi
Tabloyu göster8 satır
| Varlık | Bakım periyodu | Görüntüleme periyodu |
|---|---|---|
| Kolektör ve ana hat (DN600 ve üzeri) | 12–24 ayda bir temizlik | 5 yılda tam tarama (yılda şebekenin ~%20'si) |
| Şebeke hattı (DN200–DN500) | 24–36 ayda bir | 8–10 yılda bir; kronik hatlarda yıllık |
| Kronik / tekrar eden tıkanıklık noktaları | 3–6 ayda bir | Yıllık |
| Terfi merkezi çıkış hattı ve emme haznesi | 6–12 ayda bir | Yıllık |
| Yağmur suyu ızgara ve mazgalları | Yılda 2 kez (yağış sezonu öncesi + ilkbahar) | Gerektiğinde |
| Bacalar (kapak, basamak, gövde) | Yıllık görsel kontrol | Baca tarama kamerasıyla 5 yılda bir |
| Yağ tutucu / ayırıcılar (tesis sözleşmelerinde) | Aylık – 3 aylık | — |
| Yeni devreye alınan hat | Devreye alma yıkaması | Kabul + 1. yıl sonunda kontrol |
05
Sözleşme kapsamında arıza müdahalesi nasıl işliyor?
- Tek numaralı çağrı hattı ve iş emri kaydı — her çağrı zaman damgalı açılır
- Nöbetçi ekip ve nöbetçi araç (kombine + vidanjör), yedek araç planı
- Ekip sahaya varışta konum ve fotoğraf bildirir; müdahale sonrası kapanış kaydı yapılır
- Yükseltme hattı: saha ekibi → saha şefi → sözleşme müdürü → idare temsilcisi
- Kapalı alan girişi gerektiren her olayda gaz ölçümü, havalandırma ve kurtarma düzeneği zorunludur; ölçüm kayıtları iş emrine eklenir
- Aylık raporda her S1 olayı için varış ve çözüm süresi tek tek listelenir — ortalama değil, olay bazında
06
Yıllık durum raporunda ne var?
- Yapılan iş özeti: temizlenen hat metrajı, görüntülenen metraj, açılan tıkanıklık sayısı, boşaltılan ızgara/baca adedi, çekilen atık tonajı ve bertaraf kayıtları
- TS EN 13508-2 hasar dağılımı: görüntülenen hatlardaki kod dağılımı (yapısal/işletsel ayrımıyla), kilometre başına hasar yoğunluğu
- Kronik nokta (hotspot) haritası: yıl içinde ikiden fazla müdahale alan noktalar, nedeni ve önerilen kalıcı çözüm
- SLA performansı: sınıf bazında uyum oranı, aşım yaşanan olayların gerekçesi
- Üç yıllık yenileme önceliklendirme listesi: hangi hat, hangi metrede, hangi yöntemle (freze / noktasal tamir / CIPP / komple yenileme), tahmini metraj ve iş kalemi bazında
- İSG kayıtları: gaz ölçüm, kapalı alan giriş izni ve eğitim kayıtları
- Bir sonraki yılın bakım takvimi önerisi
Bu raporun asıl işlevi şudur: yatırım bütçesini hangi hatta harcayacağınıza tahminle değil, kodlanmış saha verisiyle karar verirsiniz.
07
Fiyatlama modelleri
Tabloyu göster4 satır
| Model | Nasıl işler | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|
| Sabit + değişken (önerilen) | Aylık sabit hazır bulundurma bedeli (tahsisli ekip, araç, nöbet, yazılım) + gerçekleşen iş için birim fiyat | Şebekenin durumu tam bilinmiyorsa; riski iki taraf paylaşır |
| Tamamen birim fiyatlı | Yalnız yapılan iş ödenir: m temizlik, m CCTV, adet kapak, saat kombine | İş hacmi öngörülebilir, ekip tahsisi gerekmiyorsa |
| Götürü (sabit bedel) | Tanımlı kapsam sabit bedelle | Envanteri ve durumu bilinen, kapalı kapsamlı tesisler |
| Performans bileşenli | Sabit + değişkenin üzerine KPI'ya bağlı prim/kesinti | Çok yıllı sözleşmelerde; taşkın ve tekrar tıkanıklık azalışını ödüllendirir |
Tipik birim fiyat kalemleri: metre temizlik (çap kademesine göre), metre CCTV (kodlamalı/kodlamasız), saat kombine araç, sefer vidanjör, adet baca/ızgara temizliği, adet kapak-ızgara değişimi, metre freze, metre CIPP astar, ton atık bertarafı, çağrı bazlı acil müdahale.
08
Performans göstergeleri (KPI)
Tabloyu göster7 satır
| KPI | Nasıl ölçülür |
|---|---|
| SLA uyum oranı | Süresinde müdahale edilen olay / toplam olay (sınıf bazında) |
| Tekrar eden tıkanıklık oranı | 12 ay içinde aynı noktada 2+ müdahale alan nokta sayısı |
| İlk müdahalede çözüm oranı | Tek ziyarette kapanan iş emri / toplam iş emri |
| Planlı bakım gerçekleşme oranı | Takvime göre yapılan / planlanan |
| Taşkın ve su basması olay sayısı | Yıllık, bölge bazında; yağış verisiyle birlikte değerlendirilir |
| Görüntülenen şebeke oranı | Yıl içinde CCTV yapılan metraj / toplam metraj |
| İSG göstergesi | Ramak kala bildirimi, gaz ölçüm ve giriş izni kayıt bütünlüğü |
09
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi9
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu; Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği
- Hizmet İşleri Genel Şartnamesi (HİGŞ)
- — kontrol teşkilatı, hakediş ve kabul esasları
- TS EN 752
- — kanalizasyon sistemlerinin tasarımı, işletmesi ve bakımı
- TS EN 14654-1/-2
- — kanalizasyon şebekelerinin işletme ve bakımının yönetimi ve kontrolü (temizlik ve rehabilitasyon yönetimi)
- TS EN 13508-1/-2
- — durum araştırması ve hasar kodlaması
- TS EN 805
- — su temin sistemleri (içme suyu bileşeni olan sözleşmelerde)
- TS EN 124
- — baca kapağı ve ızgara sınıfları (D400/C250 seçimi)
- 6331 sayılı İSG Kanunu, kapalı hacimde çalışma prosedürleri; kanalizasyon işleri çok tehlikeli işler sınıfındadır — personelde mesleki yeterlilik ve eğitim zorunludur
- Atık Yönetimi Yönetmeliği
- — atık taşıma ve bertaraf
10
Kimler için?
- Büyükşehir su ve kanalizasyon idareleri — bölge bazlı işletme ihaleleri
- İlçe belediyeleri — kendi şebekesi ve yağmur suyu sistemi olanlar
- OSB bölge müdürlükleri — ortak kolektör, arıtma girişi, firma deşarj kontrolü
- Havalimanı, liman, lojistik merkezi ve organize sanayi tesisleri
- Hastane, üniversite kampüsü, AVM ve otel zincirleri
- Fabrikalar — üretim duruşunun maliyeti yüksek olan tesisler
- Site, rezidans ve toplu yapı yönetimleri; tesis yönetimi (FM) firmaları
- Karayolları ve demiryolu işletmeleri — menfez ve drenaj bakımı
11
Sözleşme bedelini ne belirler?
- Şebeke uzunluğu, çap dağılımı ve baca/ızgara adedi
- Hattın yaşı ve malzemesi — eski beton ve tuğla örme şebekede müdahale sıklığı yüksektir
- Mevcut envanter ve veri kalitesi — CBS ve as-built varsa mobilizasyon kısalır
- Kronik nokta sayısı ve geçmiş arıza kaydı — temel çizgi ne kadar kötüyse ilk yıl yükü o kadar ağırdır
- SLA sertliği ve 7/24 kapsam — kısa varış taahhüdü, tahsisli ekip ve yedek araç demektir
- Tahsisli araç ve ekip sayısı — hazır bulundurma bedelinin ana bileşeni
- Coğrafya ve trafik — bölge yayılımı, kot farkı, dar sokak oranı
- Atık bertaraf mesafesi ve tonajı
- Sözleşme süresi ve fiyat farkı formülü — çok yıllı sözleşmede süre uzadıkça birim maliyet düşer
- Kapsama dahil edilen ek işler — CCTV metrajı, freze, kazısız onarım, kapak yenileme kotası
12
Sıkça sorulan sorular
Sözleşme süresi ne kadar olmalı?
Anlamlı sonuç için en az 3 yıl. Birinci yıl temel çizginin çıkarılması ve birikmiş sorunların temizlenmesiyle geçer; iyileşme ikinci yıldan itibaren rakama döner. Tek yıllık sözleşmede yüklenici yalnız çağrıya koşar, önleyici bakım yapmaya ekonomik bir nedeni olmaz.
Yıllık kaç metre temizlik yapılacağı baştan belli mi?
Sabit + değişken modelde hayır; bir taban metraj taahhüt edilir ve gerçekleşmeye göre ölçülür. Baştan yüksek bir metraj sabitlemek iki tarafa da zarar verir: az iş çıkarsa siz fazla ödersiniz, çok iş çıkarsa yüklenici işi kısar. Ölçülen metraj, aylık raporda GPS ve iş emri kayıtlarıyla doğrulanabilir.
Kendi ekibimiz varken neden dışarıdan hizmet alalım?
Genellikle iki nedenle: ekipman ve nöbet. Kombine araç, CCTV robotu ve freze robotunun birlikte yatırımı ve yıllık bakımı, kullanım oranı düşükse kendini amorti etmez. İkincisi 7/24 nöbet; tatil ve gece vardiyasının personel yükü, hizmetin kendisinden büyük olabiliyor.
Çoğu idarede en verimli model karmadır: rutin işi kendi ekibi, özel ekipman gerektiren işi ve nöbeti yüklenici yapar.
Tespit ettiğiniz hasarların onarımını da siz mi yapıyorsunuz?
Evet, ama iki ayrı başlık altında. Sözleşme kapsamındaki küçük onarımlar (kapak, ızgara, baca tamiri, noktasal tamir) birim fiyatlarla yürür. Hat yenileme, CIPP ve büyük ölçekli imalat sözleşme dışıdır; bunlar için ayrı teklif verilir veya kendi ihale sürecinizi işletirsiniz.
Yıllık raporda yenileme listesini metrajıyla vermemiz, o işi bize vermeniz gerektiği anlamına gelmez — listeyi başka bir yükleniciye de ihale edebilirsiniz.
SLA'ya uyulmazsa ne oluyor?
Sözleşmede tanımlı kesinti mekanizması işler. Karşılığında, SLA'yı bizim kontrolümüz dışındaki koşullar (idarece verilmeyen trafik izni, aşırı yağış olayları, kapalı erişim) için istisna tanımı da yazılır. Bu iki maddenin ikisi de olmadan bir SLA maddesi uygulanabilir değildir.
Mobilizasyon ne kadar sürer, planlı bakım ne zaman başlar?
Araç ve ekibin sahaya konumlanması ile envanter ve temel çizgi çalışmasının süresi, şebekenin büyüklüğüne ve mevcut veri kalitesine göre değişir; takvim sözleşmede yazılı olarak tanımlanır.
Planlı bakım programı envanter ve temel çizgi çalışmasının ardından tam olarak yürür; sözleşme kapsamındaki arıza müdahalesi ise sözleşmenin ilk gününden itibaren aktiftir.
Kapalı alan çalışmasında güvenliği nasıl yönetiyorsunuz?
Her baca ve hazne girişi öncesinde çoklu gaz ölçümü yapılır (oksijen, H₂S, metan/LEL, karbon monoksit); cihaz alarm eşikleri oksijen için %19,5–%23,5 bandına, H₂S ve CO için mevzuattaki maruziyet sınır değerlerine, yanıcı gaz için alt patlama sınırının %10'una ayarlıdır.
Ölçüm tek seferlik değil, çalışma boyunca süreklidir. Girişte zorlamalı havalandırma, üçayak ve kurtarma vinci, tam vücut emniyet kemeri, dışarıda gözcü ve yazılı giriş izni zorunludur.
H₂S'in en tehlikeli özelliği yüksek derişimde koku duyusunu felç etmesidir — bu yüzden "koku yoksa güvenlidir" kabulü ile çalışmayız, ölçüm cihazı olmadan hiçbir bacaya girilmez.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Şebeke İşletme ve Bakım Sözleşmesi
Küçükçekmece / İstanbul