Yağmur Suyu Hattı Yapımı
Yağmur suyu hattı yapımı; hesaplanan yağış debisini taşıyacak çap ve eğimdeki borunun kazı, yatak, döşeme ve dolgu sırasıyla yerleştirilip muayene bacaları, ızgara bağlantıları ve deşarj yapısıyla birlikte çalışır hale getirilmesidir.
01
Ne zaman gerekir?
- Yeni yerleşim, OSB veya saha imalatı var ve yüzey suyunun toplanacağı bir hat bulunmuyor.
- Mevcut hat temizken de doluyor. CCTV görüntüsünde hattın sürekli tam kesit çalıştığı, bacalarda su seviyesinin yükseldiği görülüyorsa kesit yetersizdir.
- Birleşik sistem ayrılıyor. Yağmur suyunun kanalizasyondan ayrılması, terfi merkezi ve arıtma yükünü sağanakta düşürür.
- Hat çökmüş veya kırılmış. Betonarme boruda taban aşınması, koruge boruda ovalleşme (%5 üzeri deformasyon), oturmaya bağlı ters eğim.
- Hasar bir kesimle sınırlı. Hattın bir bölümü çökmüş ya da kırılmış, geri kalanı sağlam. Bu durumda hattın tamamı değil, yalnız hasarlı kesim nokta kazıyla açılır, boru aynı kotta değiştirilir ve bağlantılar onarılır; ayrıntı su ve kanal hattı onarımı bölümünde.
- Yol üstyapısı yenilenecek. Asfalt öncesi drenajın tamamlanması, kaplamanın ilk üç yıl içinde tekrar kazılmasını önler.
- Çatı ve saha suyu parsel dışına kontrolsüz akıyor. Komşu parsel veya yola su verilmesi idare tarafından tutanağa bağlanır.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Kot ve havza çalışması. Yüzey kotları RTK-GNSS ile alınır, su toplama alanı ve akış yolları çıkarılır, mansaptaki deşarj noktasının kotu ölçülür. Mevcut hat varsa CCTV ile görüntülenip TS EN 13508-2'ye göre kodlanır.
- Hidrolik hesap ve çap–eğim seçimi. Rasyonel yöntemle debi hesaplanır, Manning ile kesit kontrol edilir; minimum 0,75 m/s hızı sağlayan en küçük çap–eğim kombinasyonu seçilir. Mansap kotu, hattın maksimum derinliğini belirler.
- Güzergâh ve çakışma tespiti. Doğalgaz, enerji, fiber ve içme suyu hatları elektromanyetik dedektör ve gerekirse GPR ile aranır, kritik noktalarda el kazısıyla teyit edilir. İksa tipi ve trafik yönlendirme planı bu aşamada kesinleşir.
- Kazı, yatak ve döşeme. 1,50 m üzeri kazıda iksa kutusu veya palplanş kullanılır. 10–15 cm granüler yatak serilir, boru lazer eğim aleti veya 3D makine kontrolüyle döşenir, muf contaları kontrol edilir. Yan dolgu 20–30 cm katmanlarda sıkıştırılır (%95 Proctor); boru üstü 30 cm koruma dolgusu elle sıkıştırılır.
- Baca, bağlantı ve deşarj yapısı. Prekast veya yerinde döküm muayene bacaları, ızgara bağlantı hatları, mansapta kanat duvarlı ve taş tahkimatlı deşarj yapısı; geri akış riski varsa klapeli çıkış.
- Test, kabul ve teslim. TS EN 1610'a göre sızdırmazlık deneyi, koruge hatlarda mandrel geçirme, kabul CCTV çekimi, as-built ölçüm ve GIS'e uygun dijital teslim.
03
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi9
- Paletli ekskavatör, kazıcı-yükleyici, mini ekskavatör (dar sokak)
- Kanal iksa kutusu (trench box), sürgülü iksa, palplanş
- Lazer eğim aleti, 3D GNSS makine kontrol sistemi, total station
- Elektromanyetik hat dedektörü, yer radarı (GPR)
- Susuzlaştırma dalgıç pompaları, wellpoint sistemi
- Vibrasyonlu tokmak, tabla kompaktör, tandem silindir
- Muf çekme takozu ve boru kesme donanımı
- Robotlu CCTV kamera, itme kamera, mandrel
- Kombine araç (kabul öncesi hat yıkama ve vakumlama)
04
Uygulama aralığı ve kapasite
| Parametre | Aralık |
|---|---|
| Boru çapı | DN200–DN250 (ızgara bağlantısı), DN300 (şebeke minimumu), DN400–DN2000 (şebeke ve kollektör) |
| Malzeme | HDPE/PP koruge SN4–SN8, betonarme muflu contalı boru, GRP |
| Eğim | ‰3 – ‰50 (hız kriterine göre); dik arazide kademeli baca |
| Hız | min 0,75 m/s · maks 5 m/s (koruge), 6 m/s (betonarme kesit) |
| Kazı derinliği | 1,0 – 6,0 m |
| Baca aralığı | ≤ 50 m (DN≤600) · ≤ 75 m (DN700–1200) · ≤ 100 m (DN1400+) |
| Minimum örtü | 1,00 m taşıt yolu altı · 0,60 m yeşil alan |
| Kabul kriteri (koruge) | Deformasyon ≤ %5 |
Kapasite örnekleri (tam kesit, n = 0,013):
Tabloyu göster4 satır
| Çap | Eğim ‰3 | Eğim ‰5 | Eğim ‰10 |
|---|---|---|---|
| DN400 | 0,13 m³/s | 0,17 m³/s | 0,24 m³/s |
| DN600 | 0,37 m³/s | 0,48 m³/s | 0,68 m³/s |
| DN800 | 0,72 m³/s | 0,94 m³/s | 1,32 m³/s |
| DN1000 | 1,31 m³/s | 1,69 m³/s | 2,39 m³/s |
05
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi12
- TS EN 752
- — Bina dışı drenaj sistemleri, tasarım kriterleri
- TS EN 1610
- — Döşeme ve sızdırmazlık deneyi (hava veya su ile)
- TS EN 13476-3
- — Yapısal duvarlı (koruge) PP/PE boru sistemleri
- TS EN 1916 / TS EN 1917
- — Beton boru ve prekast muayene bacaları
- TS EN 13598
- — Plastik muayene ve kontrol bacaları
- TS EN 124
- — Baca kapağı ve ızgara yük sınıfları
- TS EN 13508-2
- — Kabul CCTV çekiminde kusur kodlama
- Yağmursuyu Toplama, Depolama ve Deşarj Sistemleri Hakkında Yönetmelik (RG 23.06.2017 / 30105)
- Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği
- — alıcı ortama deşarj
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği
- — 2000 m² üzeri parselde yağmur suyu toplama tesisi
- İlgili idarenin altyapı ve deşarj yönetmeliği (İSKİ, ASKİ, İZSU, TESKİ)
- Karayolları Teknik Şartnamesi (KTŞ)
- — KGM sorumluluğundaki yollarda
06
Kimler için?
- Belediyeler ve su-kanal idareleri (şebeke yapımı ve kapasite artırımı)
- OSB Bölge Müdürlükleri (saha içi toplama şebekesi)
- Ana yükleniciler (altyapı paketinin drenaj kalemi, taşeron imalat)
- Fabrika, depo ve lojistik merkezleri (çatı + saha drenajı, ilk yağış ayrımı)
- Toplu konut, site ve kampüs yönetimleri
- AVM, otel, hastane (otopark ve rampa drenajı)
- Havalimanı, liman ve demiryolu tesisleri
07
Fiyatı ne belirler?
- Kazı derinliği ve iksa — derinlik arttıkça hem kazı hacmi hem iksa maliyeti artar; 4 m üzeri kazıda özel iksa projesi gerekir.
- Zemin sınıfı — kaya oranı, kırıcı saati, kazı fazlası hacmi.
- Yeraltı su seviyesi — sürekli pompaj veya wellpoint gerekiyorsa günlük maliyet ve ilerleme hızı değişir.
- Çap, malzeme ve halka rijitliği — SN4 ile SN8 koruge, betonarme muflu boru ve GRP arasında metre fiyatı farkı büyüktür.
- Altyapı çakışma yoğunluğu — el kazısı oranı, deplase gerekirse ilgili kurumun süreci.
- Üstyapı sökme ve yenileme — BSK kesim/yama genişliği, kilit parke, bordür, tretuvar.
- Trafik kısıtı ve çalışma saati — gece çalışması ve şeritli etaplama ilerlemeyi belirgin biçimde yavaşlatabilir.
- Hafriyat taşıma mesafesi ve döküm sahası ücreti.
08
Sıkça sorulan sorular
Koruge boru mu, betonarme boru mu?
DN800'e kadar koruge (SN8) çoğu durumda daha hızlı ve ekonomiktir: hafif, uzun boylu, ek sayısı az. DN1000 üzerinde, yüksek dolgu altında ve ağır trafik yükünde betonarme muflu boru tercih edilir.
Kritik fark montajdadır: koruge borunun taşıma kapasitesi yan dolgunun sıkıştırılmasına bağlıdır; dolgu doğru yapılmazsa boru ovalleşir. Betonarme boru yükü kendi taşır, dolguya daha az duyarlıdır.
DN300'ün altında yağmur suyu hattı döşenmez mi?
Şebeke hattı olarak döşenmez. Yaprak, poşet ve kum yükü nedeniyle DN300 altı hatlar sürekli tıkanır ve robotlu CCTV ile de görüntülenemez (DN150 altında ancak itme kamera girer). DN200–250 sadece ızgara ve parsel bağlantısı içindir.
Kazı yapmadan yağmur suyu hattı döşenebilir mi?
Yol veya dere geçişlerinde evet, ama yöntem seçimi eğim hassasiyetine bağlıdır. HDD (yatay yönlendirilebilir sondaj) basınçlı hatlar için uygundur; cazibeli bir yağmur suyu hattında ‰3–‰5 mertebesindeki eğimi HDD ile tutmak güvenilir değildir. Cazibeli geçişte mikrotünel veya boru itme kullanılır.
Hat teslim edilirken hangi testler yapılır?
TS EN 1610'a göre sızdırmazlık deneyi (hava veya su), koruge hatlarda mandrel geçirilerek deformasyon kontrolü (%5 sınırı), tüm hattın kabul CCTV çekimi ve kod raporu, baca kot kontrolü ve as-built ölçüm.
Mevcut hattı yenilemeden kapasitesini artırabilir miyiz?
Sadece hattın gerçek sorunu pürüzlülük, kök, kireç veya birikinti ise. Robotik freze ile kesit temizlenip yüksek basınçlı yıkama yapıldığında etkin kesit geri kazanılır. Havza büyüdüğü için yetersiz kalan bir hatta bu işlem kalıcı sonuç vermez; paralel hat veya çap büyütme gerekir.
Ne kadar sürer?
Süre; hat uzunluğuna, çapa, derinliğe, zemine ve güzergâhtaki altyapı çakışmasına göre değişir ve keşiften sonra yazılı olarak verilir. Aynı hat, açık alanda, yoğun altyapı çakışması olan bir cadde altına göre belirgin biçimde kısa sürede biter. Kazı izni ve trafik planı onayı bu sürenin dışındadır.
Çökmüş bir yağmur suyu hattını baştan yapmadan onarabilir misiniz?
Hasar bir kesimle sınırlıysa evet. CCTV kaydı çöküntünün yerini metreyle verir; yalnız o kesim açılır, çökmüş boru çıkarılır, yatağı yeniden hazırlanır ve yeni boru aynı kot ve eğimde bağlanır. Onarım sonrası kesim görüntülenir, üstündeki asfalt, parke ya da beton eski hâline getirilir.
Çökmeler hattın birçok noktasına yayılmışsa ya da hat kapasite yetmezliği yüzünden zorlanıyorsa onarım yerine yenileme öneririz.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Yağmur Suyu Hattı Yapımı
Küçükçekmece / İstanbul