Muayene Bacası ve Branşman Yapımı
Muayene bacası, kanalizasyon hattına bakım ve muayene amacıyla erişimi sağlayan; yön, kot ve çap değişimlerinin gerçekleştiği yapıdır. Branşman ise parselin atıksuyunu ana hatta bağlayan hat bölümüdür — ve CCTV kayıtlarında en sık hata bu iki noktada çıkar.
Bir kanalizasyon şebekesinin ömrünü boru cinsi değil, bacaların ve branşmanların kalitesi belirler. Görüntülediğimiz hatlarda tıkanıklıkların büyük bölümü boru gövdesinde değil; hatalı bağlanmış, hatta 10 cm taşan bir branşman ucunda başlıyor.
01
Ne zaman gerekir?
- Yeni şebeke veya kollektör yapılıyor; her yön, kot, çap ve eğim değişiminde baca zorunlu.
- Baca kapağı yol kotunun altında veya üstünde kalmış; asfalt yenileme sonrası kot ayarı gerekiyor.
- Baca çökmüş, konik eleman kırılmış, basamaklar korozyona uğramış; içine girilemiyor.
- Fosseptikten şebekeye geçiş: parsel bacası ve ev bağlantısı yapılması gerekiyor.
- CCTV kaydında hatalı branşman (BAJ) kodu çıkmış; branşman hattın içine taşıyor, kök tutuyor, kesiti daraltıyor.
- Baca boyun bölgesinden yağmur suyu ve yeraltı suyu sisteme sızıyor; arıtma debisi anlamsız şekilde artmış.
- Baca içinde H₂S korozyonu var; beton yüzey pütürlenmiş, donatı görünüyor.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Kot ve konum tespiti. Baca yeri projeye göre aplike edilir; giriş-çıkış boru kotları, ana hat eğimi ve nihai üstyapı kotu ölçülür. Yenileme işlerinde önce mevcut baca ve branşmanın CCTV ile durumu belgelenir.
- Taban ve kanalet imalatı. Baca tabanı, akışın türbülans yaratmadan geçmesini sağlayacak şekilde kanalet (benching) ile şekillendirilir. Kanalet derinliği boru çapına kadar çıkar, yanlar akışa doğru eğimlidir. Düz taban dökülen baca, tortu biriktiren bacadır.
- Gövde imalatı. Prefabrik betonarme bilezik (TS EN 1917) veya yerinde döküm betonarme gövde; büyük ve derin bacalarda yerinde döküm tercih edilir. Bilezik derzleri contalı yapılır. Boru giriş-çıkışları contalı manşon veya boru bağlantı elemanıyla sızdırmaz hâle getirilir — harçla sıvanmış giriş sızdırır.
- Konik eleman, boyun ve basamaklar. Konik veya plakalı kapak elemanı yerleştirilir; kot ayar halkalarıyla nihai kot tutturulur. Basamaklar TS EN 13101'e uygun, plastik kaplı veya kompozit tipte, düşey aralık 25–30 cm olacak şekilde monte edilir.
- Kapak montajı ve kot ayarı. Trafik yüküne uygun TS EN 124 sınıfı kapak seçilir ve çerçeve, hızlı priz alan tamir harcı veya betonla nihai yol kotunda sabitlenir. Kapak kotunun asfalt kotuyla eşitlenmesi, hem konfor hem de çerçevenin ömrü için kritiktir.
- Branşman bağlantısı. Ana hatta karotla açılan delik + contalı sele (eyer) parçası ile veya hat döşenirken bırakılan te parçasıyla bağlanır. Bağlantı, ana borunun üst çeyreğinden ve akış yönüne 45°–60° açıyla yapılır. Branşman ucu ana boru iç yüzeyinden içeri taşmayacak şekilde traşlanır.
- Deney ve kayıt. Baca sızdırmazlığı TS EN 1610'a göre denenir; branşman bağlantısı kabul öncesi CCTV ile içeriden görüntülenir. Taşan uç veya harç kalıntısı varsa robotik freze ile düzeltilir.
03
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi11
- Prefabrik baca elemanı montajı için vinç ve kaldırma aparatları
- Yerinde döküm için kalıp sistemi, donatı ve beton pompası
- Elmas uçlu karot makinesi (Ø100 – Ø400) — ana hatta branşman deliği açma
- Contalı sele (eyer) parçaları ve boru-baca geçiş manşonları
- Kot ayar halkaları, hızlı priz alan tamir harcı, epoksi ankraj
- Nivo, kanal lazeri, RTK GNSS — kot tutturma
- Şişme tapa (packer) takımı ve baca sızdırmazlık test seti
- İtme tipi ve robotlu CCTV kamera; branşman kamerası (lateral launch)
- Robotik freze — hat içine taşan branşman ucunun kesilmesi
- Kombine araç — baca ve branşman temizliği
- Kapalı alan çalışma seti: gaz dedektörü, havalandırma fanı, üçayak, emniyet kemeri
04
Uygulama aralığı / kapasite
| Parametre | Değer aralığı |
|---|---|
| Prefabrik baca iç çapı | Ø1000 · Ø1200 · Ø1500 |
| Yerinde döküm baca iç çapı | Ø1000 – Ø2500 (büyük hatlarda daha fazla) |
| Baca derinliği | 1,2 – 8,0 m (kollektörde 15 m'ye kadar) |
| Baca aralığı (şebeke) | ≤ 50 m |
| Baca aralığı (büyük çap) | 50 – 100 m |
| Basamak düşey aralığı | 25 – 30 cm |
| Branşman çapı (konut) | DN150 – DN200 |
| Branşman çapı (ticari/sanayi) | DN200 – DN400 |
| Branşman minimum eğimi | %2 (1/50); idareye göre en az %1 |
| Branşman bağlantı açısı | Akış yönüne 45° – 60°, ana borunun üst çeyreğinden |
TS EN 124 baca kapağı sınıf seçimi
| Sınıf | Deney yükü | Kullanım yeri |
|---|---|---|
| A15 | 15 kN | Yaya ve bisiklet alanları |
| B125 | 125 kN | Kaldırım, yaya bölgesi, otopark |
| C250 | 250 kN | Bordür kenarı, banket |
| D400 | 400 kN | Taşıt yolu, cadde ve sokaklar |
| E600 | 600 kN | Ağır yük alanları, liman/sanayi sahası |
| F900 | 900 kN | Havaalanı apronu ve özel ağır yük alanları |
05
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi10
- TS EN 1917
- — Beton, donatısız/donatılı muayene bacası ve muayene odaları
- TS EN 1610
- — Bacaların inşası ve sızdırmazlık deneyi (0,40 l/m² sadece baca kayıp limiti)
- TS EN 124-1/2
- — Baca kapağı ve ızgara sınıfları
- TS EN 13101
- — Muayene bacası basamakları
- TS EN 13598-2
- — Termoplastik muayene bacaları ve odaları
- TS EN 13508-2
- — Baca ve branşman kusurlarının kodlanması (hatalı bağlantı, taşan branşman)
- TS EN 476
- — Atıksu bağlantı ve hat bileşenleri için genel şartlar
- TS EN 206 / TS 500
- — Yerinde döküm baca betonu; H₂S ortamında sülfat dayanımlı çimento
- İdarelerin Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmelikleri
- — parsel bacası ve bağlantı esasları
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
- — kapalı alanda çalışma
06
Kimler için?
- Belediyeler ve su-kanal idareleri — şebeke bacaları, kot ayarı programları
- Yol yapım ve asfalt yükleniciler — asfalt öncesi/sonrası toplu baca kot ayarı
- Site, AVM, otel, hastane yönetimleri — parsel içi baca ve bağlantı
- Fabrikalar ve OSB parselleri — deşarj bağlantısı ve numune alma bacası
- Müteahhitler — yeni yapıların şebekeye bağlantısı, parsel bacası
- Ana yükleniciler — altyapı paketinde baca imalatı
07
Fiyatı ne belirler?
- Baca derinliği ve çapı. Derinlik arttıkça kazı, iksa ve eleman sayısı artar; Ø1200 baca Ø1000'in bir kademe üstü maliyettir.
- İmalat tipi. Prefabrik mi, yerinde döküm mü. Prefabrik hızlıdır ama vinç erişimi gerektirir; dar sokakta yerinde döküm zorunlu olabilir.
- Kapak sınıfı. D400 ile F900 arasında ciddi malzeme farkı vardır; sınıf, kapağın bulunduğu yerin trafik yüküne göre seçilir.
- Yeraltı su seviyesi. Su varsa taban betonu öncesi su düşürme ve gerekirse su tutucu önlem gerekir.
- Mevcut hatta bağlanma zorunluluğu. İşletmedeki bir hatta yeni baca eklemek, akış yönetimi ve by-pass demektir.
- Branşman sayısı ve bağlantı yöntemi. Karot + sele mi, hat döşenirken te parçası mı; karot sayısı doğrudan işçilik kalemidir.
- Üstyapı tipi ve trafik. Asfalt kesme, çerçeve sökme, hızlı priz harç kullanımı ve trafiğe kısa sürede açma zorunluluğu maliyeti değiştirir.
- Erişim koşulları. Dar sokak, bahçe içi, eğimli arazi — vincin ulaşamadığı her yerde imalat yavaşlar.
08
Sıkça sorulan sorular
Baca aralığı neden 50 metreyi geçmemeli?
Bakım ekipmanının menzili yüzünden. Kanal temizleme hortumu ve robotlu kamera bir bacadan diğerine rahat ulaşabilmeli. Aralık büyüdükçe tıkanıklığa müdahale zorlaşır, arıza süresi uzar. Ayrıca her yön, kot, çap ve eğim değişiminde baca zorunludur — bunlar mesafeden bağımsız kurallardır.
Baca kapağı neden sürekli çöküyor ve gürültü yapıyor?
Genellikle üç nedenden: kapak sınıfı yetersiz seçilmiş (kaldırım kapağı yola konmuş), çerçeve altındaki harç yeterli dayanımı almadan trafiğe açılmış, ya da çerçeve doğrudan asfalt tabakasına oturtulmuş.
Kalıcı çözüm; doğru sınıf kapak, betonarme taşıyıcı halka üzerine oturtulmuş çerçeve ve hızlı priz alan tamir harcıdır.
Branşmanı ana hatta bağlarken neden karot şart?
Kırıcıyla veya darbeyle açılan delik boruyu çatlatır, düzensiz kenar bırakır ve conta oturmaz. Elmas karotla açılan delik temiz ve dairesel olur; contalı sele parçası tam otur ve sızdırmaz. En önemlisi: karot deliğinin çevresi düzgün olduğu için branşman ucu hattın içine taşmaz.
Branşman ucu hattın içine taşmışsa ne yapıyorsunuz?
Kazmıyoruz. Robotik freze ile hattın içine giren uç kesilir, kesit eski hâline döner. Bu işlem kamera eşliğinde yapılır ve işlem öncesi/sonrası görüntü kayıt altına alınır. Aynı yöntemi kök kesimi ve harç kalıntısı temizliğinde de kullanıyoruz.
Baca sızdırıyor, arıtmaya gereksiz yağmur suyu geliyor. Nereden?
En yaygın giriş noktaları; kapak ve çerçeve arası, kot ayar halkalarının derzi, bilezikler arası derz ve boru giriş-çıkışlarındaki sıva bağlantılardır. Boru gövdesinden çok bacalardan su girer.
Tespit için baca içi görsel muayene ve gerektiğinde bölgesel sızdırmazlık deneyi yapılır; onarım genelde derz enjeksiyonu, contalı giriş dönüşümü ve sızdırmaz kapak ile çözülür.
Asfalt yenilemesi yapacağız, baca kotlarını siz ayarlar mısınız?
Evet, toplu kot ayarı sık yaptığımız bir iş. Asfalt serimi öncesi kapaklar indirilir, serim sonrası çerçeveler nihai kota hızlı priz alan harçla oturtulur. Hızlı priz harç kullanıldığında yol genellikle birkaç saat içinde trafiğe açılabilir.
Parsel bacası nereye yapılmalı?
Mülkiyet sınırında, yol tarafında ve erişilebilir bir noktada. Amacı; parselin sorumluluğu ile idarenin sorumluluğunu ayıran net bir muayene noktası oluşturmaktır. Tıkanıklıkta ilk açılan bu bacadır ve sorunun parselde mi şebekede mi olduğunu tek bakışta gösterir.
Baca içine girmek zorunlu mu?
Hayır ve mümkün olduğunca girmiyoruz. Muayene ihtiyacının çoğu robotlu kamera ile karşılanır. Girilmesi zorunlu hâllerde kapalı alan prosedürü uygulanır: gaz ölçümü (H₂S, metan, CO, oksijen), zorlamalı havalandırma, üçayak ve emniyet hattı, dışarıda gözcü.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Muayene Bacası ve Branşman Yapımı
Küçükçekmece / İstanbul