Hat yapımı ve yenileme6 dk okuma
Rögar kaç metrede bir yapılır, kapak sınıfı nasıl seçilir?
Rögar (logar, muayene bacası) şebeke hatlarında genellikle en çok 50 metrede bir yapılır; DN1200 ve üstündeki büyük çaplı kollektörde aralık 70–100 metreye çıkabilir. Kesin değeri idare şartnamesi belirler. Ölçüt bakımdır: temizleme hortumu ve kamera iki rögar arasına ulaşabilmelidir. Her yön, kot, çap ve eğim değişiminde ve hatların birleştiği noktada mesafeden bağımsız olarak rögar yapılır. Kapak, TS EN 124'e göre üzerinden geçecek yüke göre seçilir: kaldırımda B125, bordür kenarında C250, taşıt yolunda D400.
01
Rögar, logar ve muayene bacası aynı şey mi?
Evet. Rögar ve logar, kanalizasyon ve yağmur suyu hattına bakım ve muayene için yukarıdan erişim sağlayan bacanın gündelik adlarıdır; teknik dildeki adı muayene bacasıdır. Baca, hattın yön, kot ve çap değiştirdiği noktadır; kanal temizleme hortumu ve kamera hatta buradan indirilir.
Parsel bacası ise binanın atıksu tesisatının şebekeye bağlanmadan önceki son muayene noktasıdır ve parsel sınırında yapılır. Yağmur suyunu yüzeyden toplayan ızgara ve mazgal da başka bir yapıdır: suyu hatta alan bir giriş noktasıdır. Baca ve branşman imalatının ayrıntısı: muayene bacası ve branşman.
02
Rögar kaç metrede bir yapılır?
Aralığı belirleyen bakımdır: kanal temizleme hortumu ve robotlu kamera bir bacadan ötekine ulaşabilmelidir. Aralık açıldıkça iki bacanın ortasındaki kesim temizlenemez ve görüntülenemez hâle gelir; temizliğin bedeli de artar (Kanal temizleme fiyatını belirleyen 8 faktör).
| Nerede | Rögar aralığı ya da kuralı |
|---|---|
| Düz hat — şebeke (DN1200'ün altı) | Genellikle en çok 50 m; yönetmeliğe göre 50 – 70 m |
| Düz hat — büyük çaplı kollektör (DN1200 ve üstü) | 70 – 100 m |
| Yön değişimi | Her noktada, mesafeden bağımsız |
| Kot değişimi | Her noktada, mesafeden bağımsız |
| Çap değişimi | Her noktada, mesafeden bağımsız |
| Eğim değişimi | Her noktada, mesafeden bağımsız |
| Hat birleşimi (sokak kavşağı) | Her noktada, mesafeden bağımsız |
50 – 70 m ve 70 – 100 m aralıkları, Atıksu Toplama ve Uzaklaştırma Sistemleri Hakkında Yönetmelik'in ekindeki teknik esaslardan gelir. Nihai aralığı proje ve idarenin şartnamesi belirler; bakım için içine girilebilen büyük kesitlerde aralık daha da uzun tutulabilir. Hattın bacalarıyla birlikte döşenmesi: kanalizasyon şebeke hattı.
03
Kapak sınıfı nasıl seçilir? TS EN 124 tablosu
Baca kapağı ve çerçevesi TS EN 124'e göre altı yük sınıfına ayrılır. Sınıf adındaki sayı, kapağın deneyde taşıması gereken yükü kilonewton (kN) olarak verir: D400, 400 kN deney yükünü taşıyan kapaktır. Sınıf, kapağın konacağı yerin trafik yüküne göre seçilir.
| Sınıf | Deney yükü | Kullanım yeri |
|---|---|---|
| A15 | 15 kN | Yalnız yaya ve bisiklet alanları |
| B125 | 125 kN | Kaldırım, yaya bölgesi, binek otopark |
| C250 | 250 kN | Bordür kenarı şeridi (yolun bordüre bitişik kenarı) |
| D400 | 400 kN | Taşıt yolları (araçların girebildiği yaya sokakları dahil), banketler, park alanları |
| E600 | 600 kN | Ağır tekerlek yükü: sanayi sahası, liman, depo |
| F900 | 900 kN | Çok yüksek tekerlek yükü: havalimanı apronu |
Seçimde alanın bugünkü değil, en ağır kullanımı esas alınır: kaldırım kapağı taşıt yoluna konmaz; servis ve çöp araçlarının girdiği site içi yollar taşıt yolu sayılır. Aynı sınıflar yağmur suyu ızgaralarında da kullanılır: ızgara ve mazgal sistemleri.
04
Prefabrik mi, yerinde döküm mü?
- Prefabrik baca. Betonarme bilezikler üst üste dizilir; iç çapı Ø1000, Ø1200 ya da Ø1500'dür. Hızlı kurulur, ama elemanları indirmek için vinç erişimi gerekir; bilezik derzleri contalı yapılır.
- Yerinde döküm baca. Kalıp kurulur, betonarme gövde sahada dökülür; iç çapı Ø1000 – Ø2500, büyük hatlarda daha fazladır. Büyük ve derin bacalarda tercih edilir; vincin giremediği dar sokakta tek seçenek olabilir.
İki tipte de tabanda akışı yönlendiren kanalet (benching) yapılır; düz taban dökülen baca tortu biriktirir. Boru giriş ve çıkışları contalı manşonla bağlanır; harçla sıvanmış giriş zamanla sızdırır.
Baca da hat gibi TS EN 1610'a göre sızdırmazlık deneyinden geçer; su deneyinde yalnız baca için izin verilen kayıp, 30 dakikada ıslak iç yüzeyin metrekaresi başına 0,40 litredir.
05
Rögar ve kapakta en sık görülen sorunlar
- Yanlış sınıf kapak. Kaldırım için üretilmiş kapak taşıt yoluna konmuştur; kısa sürede kırılır ya da çerçevesiyle birlikte oturur.
- Asfalta oturtulmuş çerçeve. Çerçeve betonarme taşıyıcı halkaya değil doğrudan asfalt tabakasına oturtulursa trafik altında çöker ve takırdar.
- Erken trafiğe açma. Çerçeve altındaki harç dayanımını almadan yol açılırsa çerçeve gevşer.
- Kot farkı. Asfalt yenilemesinde kapak kotu ayarlanmazsa kapak yolun altında ya da üstünde kalır; araç darbesi kapağı ve çerçeveyi bozar. Kapaklar serimden önce indirilir, serimden sonra yeni kota oturtulur: BSK asfalt kaplama.
- Sızdıran boyun. Yağmur suyu ve yeraltı suyu en çok kapak ile çerçeve arasından, kot ayar halkalarının ve bileziklerin derzinden girer; arıtmaya gereksiz debi gider.
- Eskiyen baca. Konik eleman kırılmış, basamaklar çürümüş ya da H₂S betonu aşındırmışsa baca sökülmeden içeriden yenilenebilir: baca ve şaft rehabilitasyonu.
06
Kaynaklar
- TS EN 124 — baca kapakları ve ızgaralar; A15 – F900 yük sınıfları ve kullanım yerleri (Türk Standardları Enstitüsü)
- TS EN 1917 — beton ve betonarme muayene bacaları ve muayene odaları (Türk Standardları Enstitüsü)
- TS EN 1610 — kanalizasyon hatlarının döşenmesi ve deneyi; bacaların sızdırmazlık deneyi (Türk Standardları Enstitüsü)
- Atıksu Toplama ve Uzaklaştırma Sistemleri Hakkında Yönetmelik — Resmî Gazete, 6 Ocak 2017, sayı 29940
07
Sıkça sorulan sorular
D400 rögar kapağı ne anlama gelir?
D400, TS EN 124'teki yük sınıflarından biridir: kapak ve çerçevesi deneyde 400 kN yükü taşımalıdır. Taşıt yollarında, cadde ve sokaklarda, banket ve park alanlarında kullanılan sınıftır. Yaya alanında B125, bordür kenarında C250 yeterlidir; ağır tekerlek yükü olan sanayi ve liman sahalarında E600 seçilir.
Kaldırımdaki rögar kapağı hangi sınıfta olmalı?
Yalnız yayaların kullandığı kaldırımda B125. Kapak bordüre bitişik, yolun bordür tarafındaki şeritteyse C250; aracın geçtiği yol tarafında D400 seçilir.
Site içi yolda ve otoparkta hangi rögar kapağı kullanılır?
Yalnız binek araçların park ettiği otopark alanı B125 grubundadır. Servis aracının, çöp kamyonunun ya da itfaiyenin girdiği site içi yollar ise taşıt yoludur; buralarda D400 kullanılır.
Rögar sayısını azaltmak hattın maliyetini düşürür mü?
Kısa vadede baca kalemi azalır, ama aralık idare şartnamesinin sınırını aşamaz ve yön, kot, çap ya da eğimin değiştiği noktalarda baca zaten zorunludur. Aralık açıldıkça bacalar arasındaki kesim temizlenemez ve görüntülenemez olur; yapımdaki tasarruf, işletme boyunca bakım bedeli olarak geri döner.
Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular