Fiyat ve maliyet6 dk okuma
Kanalizasyon hattı yapım maliyetini belirleyen 9 kalem
Kanalizasyon hattının metre fiyatı tek bir sayı değildir; boru, işin yalnız bir kalemidir. Maliyeti dokuz kalem belirler: çap, boru cinsi ve SN sınıfı; kazı derinliği; zemin ve kaya; yeraltı suyu; iksa; baca ve branşman yoğunluğu; by-pass pompaj; üstyapı; izin, trafik düzeni ve hafriyat. Aynı çap ve metrajdaki iki hat bu kalemlere göre çok farklı bedel çıkarabilir; kesin fiyat keşiften sonra yazılı verilir.
01
1. Çap, boru cinsi ve SN sınıfı
Çap büyüdükçe boru, kazı genişliği ve dolgu hacmi birlikte büyür. Boru cinsi de fiyatı doğrudan değiştirir: şebeke çaplarında HDPE ya da PP koruge yaygındır; betonarme ve CTP boru büyük çapta ve yüksek dış yükte öne çıkar.
Koruge boruda halka rijitliği SN sınıfıyla verilir (SN4, SN8, SN16 kN/m²). Yol altında ve derin kazıda SN8 ve üzeri seçilir; sınıf yükseldikçe boru da pahalanır. Çap, boru cinsi ve sınıf projede hidrolik ve statik hesapla belirlenir: kanalizasyon şebeke hattı yapımı.
02
2. Kazı derinliği
Derinlik arttıkça kazı hacmi, iksa ihtiyacı, nakliye ve dolgu birlikte artar; derin hat, sığ hattın yalnızca daha uzun bir kazısı değildir. Kot, bağlanılacak mevcut bacayla ve hattın eğimiyle belirlendiği için derinliği çoğu zaman proje verir. Derinleştikçe kazısız yöntemler de hesaba girer: Kazısız mı, kazarak mı? Karar tablosu.
03
3. Zemin, kaya ve güzergâhtaki öteki hatlar
Toprak, küskülük ve kaya ayrı kazı kalemleridir; kaya çıkarsa kırıcıyla kazı hem birim fiyatı hem iş programını değiştirir. Oturmaya açık dolgu zemin ve şişen kil, yatak ve dolgu işini ağırlaştırır.
Güzergâhta doğalgaz, elektrik ve telekom hatları yoğunsa makine bu hatların yakınında çalışamaz, kazının bir bölümü elle yapılır. Kazı ve dolgu kalemleri: kazı, hafriyat ve dolgu.
04
4. Yeraltı suyu
Yeraltı suyu kazı tabanına geliyorsa boru suya döşenmez; su seviyesi wellpoint ya da derin kuyuyla boru tabanının altına indirilir. Pompaların kurulumu, enerjisi ve iş boyunca çalışması ayrı bir kalemdir; çekilen suyun boşaltılması için izin de gerekebilir. Zemin etüdü ya da sondaj bilgisi varsa keşifte paylaşılması bu kalemi baştan netleştirir.
05
5. İksa
1,5 m'yi geçen kazıda şev ya da iksa gerekir. Geniş bir arazide şev açmak çoğu zaman en ekonomik yoldur; şehir içinde, dar sokakta ise şev payı olmadığından kutu iksa ya da palplanş kurulur. İksanın tipi derinliğe, zemine, yeraltı suyuna ve yakındaki yapılara göre seçilir: iksa sistemleri.
06
6. Baca ve branşman yoğunluğu
Kanalizasyon hattında metraj tek başına fiyatı açıklamaz: metre başına düşen muayene bacası ve parsel bağlantısı sayısı çoğu zaman daha belirleyicidir. Sık parselli bir sokakta her bina için branşman, karot ve bağlantı işçiliği eklenir; baca derinliği ve kapak sınıfı da baca kaleminin fiyatını değiştirir.
Baca ve branşman imalatı: muayene bacası ve branşman. Bacaların aralığı ve kapak sınıfı: Rögar kaç metrede bir yapılır, kapak sınıfı nasıl seçilir?
07
7. By-pass pompaj
Yeni hatta by-pass gerekmez; ama işletmedeki bir hat yenileniyorsa atıksu iş boyunca kesintisiz aktarılmalıdır. Hattın debisi pompaların büyüklüğünü ve geçici hattın uzunluğunu belirler; pompaların iş boyunca başında beklenmesi de bu kalemin içindedir.
By-pass teklifte ayrı bir kalem olarak yazılır; parsel bağlantıları da iş sırasında geçici olarak by-pass hattına ya da yeni hatta alınır.
08
8. Üstyapı: kaldırma ve yeniden yapım
Hattın üstündeki yüzey, maliyetin en çok gözden kaçan kalemidir. Toprak yol, kilit parke, asfalt ve beton ayrı ayrı sökülür ve yeniden yapılır; asfaltta yalnız kazı şeridinin değil, yolun tam en kesitinin yenilenmesini isteyen idareler de vardır. Yüzey işleri: BSK asfalt kaplama · kilit parke, bordür, tretuvar.
09
9. İzin, trafik düzeni ve hafriyat
Büyükşehirde altyapı kazısı, Altyapı Koordinasyon Merkezi'nin (AYKOME) izniyle ve kazı ruhsatıyla yapılır; ilçe belediyesinin sorumluluğundaki yolda ruhsatı ilçe belediyesi verir. Şerit kapatma, yönlendirme levhaları ve gerekirse gece çalışması trafik kalemini oluşturur.
Kazıdan çıkan malzeme izinli döküm sahasına taşınır; mesafe ve döküm bedeli hafriyat kalemine girer. Resmî izin, ruhsat ve harç bedelleri teklifte ayrı kalem olarak yazılır: fiyatlandırma nasıl çalışır?
10
Aynı metraj, farklı senaryo
Aynı çap ve aynı uzunluktaki hat, sahaya göre bambaşka bir iş olabilir. Tablo büyüklük vermez; hangi kalemlerin devreye girdiğini gösterir.
| Senaryo | Kazı ve zemin | Devreye giren kalemler | Maliyete etkisi |
|---|---|---|---|
| Yeni yerleşim alanı, toprak yol | Sığ kazı, kuru zemin | Şev, yatak ve dolgu, baca | Referans |
| Asfaltlı mahalle sokağı | Orta derinlik, sık parsel | Kutu iksa, çok sayıda branşman, asfalt yenileme, trafik düzeni | Artar |
| Cadde altı, yeraltı suyu yüksek | Derin kazı | Su düşürme, kutu iksa ya da palplanş, tam en kesit asfalt, gece çalışması | Belirgin artar |
| İşletmedeki eski hattın yenilenmesi | Mevcut hat ve öteki altyapı | By-pass pompaj, eski borunun sökümü, elle kazı, parsel bağlantılarının aktarılması | Artar; by-pass debisine göre |
İksa, su düşürme, by-pass ve trafik düzeni iş sürdükçe işleyen kalemlerdir; işin süresi bu yüzden maliyetin içindedir ve keşiften sonra yazılı verilir. Bu tablo genel bilgidir, teklif değildir. Bakım tarafında aynı mantığın örneği: Kanal temizleme fiyatını belirleyen 8 faktör.
Kamu işlerinde aynı kalemler, idarenin kullandığı birim fiyat pozlarıyla tanımlanır: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyatları, İller Bankası pozları ya da idarenin kendi birim fiyat cetveli. Pozu olmayan imalat için analiz hazırlanır. Pozlara göre metraj ve hakediş: metraj, hakediş ve kesin hesap.
11
Kaynaklar
- TS EN 1610 — kanalizasyon hatlarının döşenmesi ve deneyi (Türk Standardları Enstitüsü)
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği — Resmî Gazete, 5 Ekim 2013, sayı 28786
- Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği — altyapı koordinasyon merkezi (AYKOME), altyapı kazısı izni ve kazı ruhsatı
12
Sıkça sorulan sorular
Kanalizasyon hattının metre fiyatı neden tekliften teklife değişir?
İki nedenden. Birincisi kapsam: bir teklif yalnız boru döşemeyi, öteki iksayı, su düşürmeyi, bacaları, branşmanları ve üstyapıyı da fiyatlar. İkincisi saha: aynı çaptaki hat derinliğe, zemine ve yol tipine göre farklı bir iş olur. Teklifleri karşılaştırırken metre fiyatına değil, kalem kalem miktarlara ve kapsam dışı yazılan satırlara bakın.
Kanalizasyon hattı keşfi için hangi bilgiler gönderilmeli?
Varsa proje ya da güzergâh krokisi; hattın çapı ve boru cinsi; bağlanılacak mevcut bacanın yeri ve derinliği; yolun tipi (toprak, parke, asfalt); parsel bağlantısı sayısı; zemin etüdü ya da yeraltı suyu bilgisi; iş programındaki kısıtlar (gece çalışması, kapatılamayan yol). Mevcut bir hat yenilenecekse kamera kaydı da istenir; kayıt yoksa kameralı inceleme ücretli bir hizmettir ve işe başlamadan bildirilir.
Asfalt ve parke yenileme bedeli teklife dahil mi?
Yapım tekliflerinde üstyapı ayrı bir kalemdir: tipi (asfalt, parke, beton) ve metrekaresi teklifte yazılır. Yalnız kazı şeridinin mi, yolun tam en kesitinin mi yenileneceğini idarenin şartı belirler; bu karar üstyapı kalemini doğrudan değiştirir.
Kanalizasyon hattı teklifinde test ve kabul kalemleri yer alır mı?
Yer almalı. Hat TS EN 1610'a göre hava ya da su ile sızdırmazlık deneyinden geçer ve kabulden önce kamerayla görüntülenir; imalattan sonra baca kotları ve hat güzergâhı as-built haritaya işlenir. Bu kalemler teklifte yazılı değilse hattın doğru döşendiği teslimde kanıtlanamaz. As-built harita: harita mühendisliği, aplikasyon ve as-built.
Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular