B2B / ihale / kurumsal alıcı6 dk okuma
Kamu ihalesinde alt yüklenici nasıl çalışır?
Kamu yapım işinde ihaleyi alan yüklenici, işin bir bölümünü idarenin onayıyla alt yükleniciye yaptırabilir; kamu yapım işlerinin tip sözleşmesine göre işin tamamı alt yükleniciye verilemez. Alt yüklenici idareyle değil, ana yükleniciyle sözleşme yapar; aynı tip sözleşmeye göre yaptığı işten idareye karşı ana yüklenici sorumlu kalır. İdare, ihale dokümanında alt yükleniciye yaptırılacak işlerin teklifle birlikte bildirilmesini isteyebilir. İdarenin onayıyla çalışan alt yüklenici, koşulları sağlarsa yaptığı iş kısmı için iş deneyim belgesi alabilir. Bu yazı genel bilgidir, hukuki görüş değildir; bağlayıcı olan ihale dokümanı ve sözleşmedir.
01
Alt yüklenici kimdir?
Alt yüklenici, ihaleyi alan yüklenicinin (ana yüklenicinin) işin bir bölümünü yaptırmak için sözleşme yaptığı firmadır; sahada taşeron olarak da anılır.
Altyapı işlerinde ana yüklenici çoğu zaman işin yönetimini, idareyle yazışmayı ve bazı kalemleri kendisi yürütür; kanalizasyon ve içme suyu hattı, rögar, kazı ve iksa, su düşürme, beton ve üstyapı gibi kalemleri bu işlerde uzman alt yüklenicilere verir.
02
İdarenin onayı nasıl alınır?
- İhale dokümanı okunur. İdari şartname ve sözleşme tasarısı alt yüklenici çalıştırmanın koşullarını yazar; bazı işlerin yüklenicinin kendisince yapılması şart koşulabilir.
- Teklifte liste istenmişse verilir. İşin özelliği gerektiriyorsa idare, isteklilerden alt yükleniciye yaptırmayı düşündükleri işleri teklifle birlikte bildirmelerini ister.
- Sözleşmeden sonra onay istenir. Yüklenici, çalıştıracağı alt yükleniciyi ve ona yaptıracağı işi idareye bildirir ve onay ister. Teklifte liste istenmemişse de iş sırasında idarenin onayıyla alt yüklenici çalıştırılabilir.
- Onaydan sonra sahaya girilir. Alt yüklenici, idarenin onayından sonra işe başlar; bu onay, ileride alt yüklenici iş deneyim belgesi istenirken de aranır.
03
Alt yükleniciye ne verilebilir, ne verilemez?
- İşin tamamı verilemez. Alt yüklenicilik, işin bir bölümünün yaptırılmasıdır; işin bütünüyle başkasına bırakılması alt yüklenicilik değildir.
- İhale dokümanında sınır olabilir. İhale dokümanı alt yükleniciye verilebilecek işin kapsamına ve oranına sınır koyabilir; oran ve kapsam her ihalede idari şartnameden ve sözleşmeden okunur.
- Yüklenicinin bizzat yapacağı işler yazılabilir. Teklifte alt yüklenici listesi istendiğinde sözleşmede, yüklenicinin kendisinin yapacağı ve alt yükleniciye verilemeyecek işler de belirtilebilir.
Altyapı işlerinde alt yükleniciye en sık verilen kalemler ve her birinde hazırlanan belgeler:
| İş kalemi | Alt yüklenicinin üstlendiği | Birlikte hazırlanan belgeler |
|---|---|---|
| Kanalizasyon ve yağmur suyu hattı | Kazı, iksa, yatak, boru döşeme, geri dolgu | Metraj, ataşman, sızdırmazlık deneyi tutanağı, kabul öncesi kamera kaydı |
| İçme suyu hattı | Kazı, boru döşeme, vana ve bağlantılar, dolgu | Metraj, basınç deneyi tutanağı, yıkama ve dezenfeksiyon kaydı |
| Rögar (muayene bacası) ve parsel bağlantıları | Baca imalatı ve değişimi, kapak ve kot ayarı, bağlantılar | Baca listesi ve kotları, ataşman |
| Kazı, iksa ve su düşürme | Hendek ve çukur kazısı, iksanın kurulması ve sökülmesi, su düşürme | Kazı metrajı, iksa alanı, pompa çalışma kaydı |
| Hafriyat taşıma | Yükleme, taşıma ve döküm | Taşıma ve döküm kayıtları |
| Beton, kalıp ve demir | Sanat yapıları, baca gövdesi, yüzey betonu | Metraj, beton numune ve deney sonuçları |
| Üstyapı | Asfalt, kilit parke, bordür ve beton yüzeyin yenilenmesi | Metraj, ataşman |
04
Sorumluluk kimde?
- İdareye karşı ana yüklenici. Kamu yapım işlerinin tip sözleşmesine göre alt yüklenicinin yaptıkları dahil, işin tamamından idareye karşı ana yüklenici sorumludur; alt yüklenici çalıştırmak bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- Ana yükleniciye karşı alt yüklenici. Alt yüklenicinin yükümlülükleri ana yükleniciyle yaptığı sözleşmede yazılır: kapsam, birim fiyat, hakediş, iş programı, kalite ve kabul.
- Genel şartlar. Alt yüklenicilerin çalıştırılmasında ve sorumluluklarında Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin hükümleri uygulanır.
- İş sağlığı ve güvenliği. Aynı şantiyede birden çok firma çalıştığında önlemler ortak bir planla ve koordinasyonla yürütülür; tarafların yükümlülükleri mevzuatta ve sözleşmede tanımlanır.
05
Alt yüklenici iş deneyim belgesi alabilir mi?
Koşulları sağlarsa evet. İdarenin onayıyla alt yükleniciye yaptırılan ve tamamlanan iş kısmı için alt yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenebilir; belge, alt yüklenicinin yalnız fiilen yaptığı kısmın tutarını gösterir. Belge düzenleme koşulları Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nde tanımlıdır.
Birden fazla alt yüklenici varsa onlara verilen belgelerin toplam tutarı sözleşme bedelini aşamaz.
Belgenin sonraki ihalelerde nasıl kullanıldığı ve benzer iş grupları: Altyapı ihalesinde iş deneyim belgesi ve benzer iş grupları (A-IV nedir?)
06
Ana yükleniciyle sözleşmede neler yazılmalı?
- İşin kapsamı ve iş kalemleri; kapsam dışında kalanlar
- Birim fiyatlar ve metrajın esası: idarenin pozlarına göre mi, götürü bedelle mi
- Hakediş dönemi, ödeme günü, kesintiler ve teminat
- İş programı ve sahaya giriş koşulları
- Malzemenin kimde olduğu: boru, beton, demir, kapak
- Makine, yakıt, nakliye ve hafriyat döküm bedeli
- Deney tutanakları, kamera kaydı, ataşman ve as-built belgelerini kimin hazırlayacağı
- İş artışında ve eksilişinde fiyatın nasıl belirleneceği
- İş sağlığı ve güvenliği önlemleri ve sahadaki sorumlular
Metraj, keşif ve hakedişin hazırlanması: metraj, keşif ve hakediş.
07
Özel sektör işlerinde alt yüklenicilik
Özel sektör işlerinde kamu ihalesinin kuralları doğrudan uygulanmaz; alt yüklenici çalıştırmanın koşullarını işverenin şartnamesi ve ana yükleniciyle yapılan sözleşme belirler.
Büyük özel sektör yatırımlarında da işveren çoğu zaman alt yüklenici listesini görmek ve onaylamak ister; iş programı, hakediş ve iş sağlığı ve güvenliği dokümanları kamu işindeki titizlikle hazırlanır.
08
Ana yükleniciler için Temelsoy
Kamu ve özel sektör ihalelerini alan ana yüklenicilere kanalizasyon, içme suyu ve yağmur suyu hattı, rögar (muayene bacası), kazı, iksa, su düşürme ve üstyapı işlerinde alt yüklenici olarak çalışırız.
Projelerde paletli ekskavatör (kato), beko loder (JCB), mini ekskavatör, hafriyat kamyonu ve tırla çalışırız; operatörlü iş makinesi ve kamyon kiralarız. Hakediş metrajı, ataşman, deney tutanakları ve kabul öncesi kamera kaydı ana yüklenicinin dosyasına uygun hazırlanır. Ayrıntı: müteahhitler ve ana yükleniciler · iş makinesi ve kamyon kiralama.
09
Kaynaklar
- Yapım İşleri Tip Sözleşmesi — alt yükleniciler maddesi
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi — alt yüklenicilerin çalıştırılması ve sorumlulukları
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği — Resmî Gazete, 4 Mart 2009, sayı 27159 (mükerrer)
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — alt yüklenici çalıştırılması ve alt yükleniciye iş deneyim belgesi verilmesi konulu görüş yazıları
10
Sıkça sorulan sorular
Alt yüklenici idareyle doğrudan sözleşme yapar mı?
Hayır. Kamu yapım işinde idarenin sözleşmesi ihaleyi alan yükleniciyledir; alt yüklenici ana yükleniciyle ayrı bir sözleşme yapar. İdare alt yükleniciyi onaylar ama onunla sözleşmenin tarafı olmaz; hakediş de ana yükleniciye ödenir.
Alt yüklenicinin hakedişi neye göre ödenir?
Ana yükleniciyle yapılan sözleşmeye göre: birim fiyat, metrajın esası, hakediş dönemi ve ödeme günü bu sözleşmede yazılır. Uygulamada alt yüklenicinin metrajı ve ataşmanı, ana yüklenicinin idareye sunduğu hakedişle aynı esasa göre hazırlanır; böylece iki hakediş birbiriyle tutar.
Alt yüklenici kuralları her kamu ihalesinde aynı mı?
Ana çerçeve aynıdır: idarenin onayı, işin tamamının verilemeyişi ve ana yüklenicinin sorumluluğu. Ayrıntı ise ihaleden ihaleye değişir: teklifte liste istenip istenmediği, yüklenicinin bizzat yapacağı işler ve oranlar idari şartnamede ve sözleşmede yazılır. Bu yüzden her işte önce o ihalenin dokümanı okunur.
Alt yüklenici olarak yapılan iş ileride ihalede kullanılabilir mi?
İş idarenin onayıyla yapılmış ve belge koşulları sağlanmışsa alt yüklenici iş bitirme belgesi alınır ve sonraki ihalelerde iş deneyimi olarak sunulabilir; belge yalnız yapılan kısmın tutarını gösterir. Belgenin bir ihalede benzer iş sayılıp sayılmayacağını o ihalenin benzer iş tanımı belirler.
Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular