Temel ve Kazı İşleri
Temel ve kazı; yapı yükünü zemine güvenle aktaracak temel sisteminin, gerekli kazının ve kazı sırasında çevre güvenliğini sağlayan iksa yapısının birlikte inşa edilmesidir.
Kazı ve zemin, altyapı tarafında her gün yaptığımız iş. Fore kazık makinesini kanal geçişleri ve derin şaftlar için zaten kullanıyoruz; bina temelinde kullandığımız ekipman ve ekip aynı.
01
Ne zaman gerekir?
- Yeni bina yapılacak, bodrum katı var. Kazı derinliği 3 m'yi aştığında iksa projesi zorunlu hale gelir.
- Zemin etüdünde düşük taşıma gücü veya sıvılaşma riski çıktı. ZD/ZE sınıfı zemin, yüksek su tablası, gevşek kum tabakası.
- Komşu yapı bitişikte. Kazı, komşu temelin altına inecekse ankrajlı iksa veya jet grout ile önden güvenlik gerekir.
- Mevcut binada oturma, çatlak veya eğilme var. Temel altı güçlendirme (mikrokazık, jet grout, underpinning) devreye girer.
- Sanayi yapısında ağır makine temeli gerekiyor. Titreşim yalıtımlı ayrık temel veya kazıklı blok temel.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Zemin etüdü ve değerlendirme. ÇŞB'nin "Zemin ve Temel Etüdü Raporu Genel Formatı"na göre sondaj, SPT/presiyometre, laboratuvar deneyleri ve MASW ile Vs30 ölçümü. Zemin sınıfı (ZA–ZF), yer altı su seviyesi ve taşıma gücü belirlenir.
- Temel ve iksa sistemi seçimi. Taşıma gücü, oturma limiti, kazı derinliği, komşu yapı mesafesi ve su tablasına göre temel tipi ve iksa tipi birlikte seçilir; ikisi ayrı karar değildir.
- Kazı öncesi güvenlik imalatları. Fore kazık perdesi, diyafram duvar, ankraj, jet grout veya palplanş. Ankrajlarda çekme deneyi yapılır, komşu yapıya deformasyon ölçüm noktaları (inklinometre, prizma) yerleştirilir.
- Kazı ve nakliye. Kademeli kazı, su tahliyesi (dewatering), hafriyatın lisanslı döküm sahasına taşınması, taşıma irsaliyeleriyle atık takibi.
- Temel imalatı. Grobeton, su yalıtımı (bohçalama veya kristalize), donatı, temel betonu ve kür. Radyede kütle betonu kuralları uygulanır.
- İzleme ve teslim. Kazı ömrü boyunca ankraj yükü ve deformasyon ölçümü, dolgu ve sıkıştırma, kot ve aplikasyon kontrolü.
03
Temel tipleri
| Tip | Uygun olduğu durum | Tipik boyut | Sınır |
|---|---|---|---|
| Tekil temel | İyi zemin, düşük kat sayısı, kolonlar arası mesafe fazla | 1,2–3,5 m kare, 50–90 cm kalınlık | Farklı oturma riski; bağ kirişi şart |
| Sürekli (şerit) temel | Yığma ve az katlı betonarme, hat üzerinde yük | 60–150 cm genişlik | Yüksek yükte alan yetmez |
| Radye temel | Zayıf/orta zemin, bodrumlu bina, su tablası yüksek | 60–150 cm kalınlık | Beton ve donatı miktarı yüksek; kütle betonu önlemi gerekir |
| Kazıklı radye | Düşük taşıma gücü, sıvılaşma, yüksek yapı | Ø65–120 cm fore kazık, 12–35 m boy | Maliyet ve süre artar; kazık deneyi zorunlu |
| Mikrokazık | Mevcut yapı altı güçlendirme, dar alan | Ø150–300 mm, 8–20 m | Tek kazık kapasitesi düşük, adet artar |
04
İksa (kazı destek) sistemleri
Tabloyu göster6 satır
| Sistem | Kazı derinliği | Uygun olduğu yer | Sınır |
|---|---|---|---|
| Şevli kazı | ≤ 6 m | Boş arsa, komşu uzak | Alan israfı; zeminin şev açısı yeterli olmalı |
| Berlin duvarı (öngermeli ankrajlı) | 4–12 m | Kuru ve tutarlı zemin | Su altında uygun değil |
| Fore kazık perdesi + ankraj | 6–20 m | Bitişik nizam, şehir içi | Ankraj için komşu izni gerekir |
| Diyafram duvar | 10–30 m | Yüksek su tablası, derin bodrum | Kurulum maliyeti yüksek, geniş çalışma alanı ister |
| Jet grout perde | 4–12 m | Geçirimsizlik + destek birlikte | Zemin cinsine duyarlı, deneme kolonu şart |
| Palplanş (çelik kazık) | 3–10 m | Suya doygun, geçici kazı | Titreşim ve gürültü; sert zemine çakılamaz |
05
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Fore kazık makinesi (Ø65–120 cm), mikrokazık ve ankraj delicisi, jet grout ünitesi ve yüksek basınç pompası, palplanş çakma/vibro çekici, 20–50 ton paletli ekskavatör, kırıcı ataşman, bentonit hazırlama ve desander ünitesi, dalgıç pompa ve kuyu tipi dewatering seti, inklinometre ve prizma ile deformasyon izleme, GNSS ve total station, nükleer yoğunluk ölçer ve kum konisi ile sıkıştırma kontrolü, sonik ekolog ile kazık bütünlüğü (PIT) deneyi.
06
Uygulama aralığı ve kapasite
Tabloyu göster7 satır
| Kalem | Aralık |
|---|---|
| Kazı derinliği | 1,5 – 18 m |
| Fore kazık | Ø65 / 80 / 100 / 120 cm, 8 – 35 m boy |
| Mikrokazık | Ø150–300 mm, 6 – 20 m |
| Ankraj | 2–6 halatlı, 10 – 28 m, 250–900 kN çalışma yükü |
| Jet grout kolon | Ø60–180 cm, 5 – 20 m |
| Radye beton dökümü | 300 – 1.200 m³ tek seferde |
| Temel kalınlığı | 50 – 150 cm |
07
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi12
| Konu | Kaynak |
|---|---|
| Zemin etüdü | Bina ve Bina Türü Yapılar İçin Zemin ve Temel Etüdü Raporu Genel Formatı (ÇŞB) |
| Deprem ve zemin sınıfı | TBDY 2018 Bölüm 2 ve 16 (ZA–ZF, sıvılaşma değerlendirmesi) |
| Fore kazık | TS EN 1536 |
| Mikrokazık | TS EN 14199 |
| Zemin ankrajı | TS EN 1537 |
| Jet grout | TS EN 12716 |
| Diyafram duvar | TS EN 1538 |
| Geoteknik tasarım | TS EN 1997 (Eurocode 7) |
| Temel betonarmesi | TS 500, TS EN 206, TS 13515 |
| Su yalıtımı | Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği |
| Hafriyat atığı | Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği |
| İş güvenliği | Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği (kazı bölümü) |
08
Kimler için?
Arsa sahipleri ve yatırımcılar · ana yükleniciler (kazı-iksa alt paketi) · kentsel dönüşüm projeleri · fabrika ve OSB yatırımcıları (makine temeli, silo temeli) · site ve bina yönetimleri (oturma/çatlak sorunu, temel güçlendirme) · belediyeler ve kamu idareleri.
09
Fiyatı ne belirler?
- Zemin sınıfı ve su tablası — su altında kazı, dewatering ve geçirimsizlik maliyeti ekler.
- Kazı derinliği ve iksa tipi — ankrajlı fore kazık perdesi ile şevli kazı arasında metre başına maliyet 5–10 kat değişir.
- Komşu yapı durumu — bitişik nizam, ankraj izni alınamaması, underpinning ihtiyacı.
- Hafriyat nakliye mesafesi ve döküm sahası ücreti — genelde kazı ve nakliye bedelinin %55–70'i nakliyedir.
- Kaya oranı — kırıcı veya patlatma gerektiren kaya, m³ birim fiyatını 2–7 kat artırır.
- Kazık adedi, çapı ve boyu — statik projedeki kazık planı doğrudan belirleyici.
- Temel tipi ve kalınlığı — radyede beton ve donatı tonajı.
- Çalışma saati kısıtı — şehir içinde gece nakliye yasağı süreyi uzatır.
10
Sıkça sorulan sorular
Zemin etüdü zorunlu mu?
Evet. Yapı ruhsatı başvurusunda zemin ve temel etüdü raporu istenir; TBDY 2018 zemin sınıfını (ZA–ZF) da bu rapordan alır.
Kaç metre kazıdan sonra iksa gerekir?
Genel uygulamada 3 m'den derin ve şev veremeyecek kazılarda iksa projesi hazırlanır. Zemin gevşekse veya komşu yapı yakınsa 2 m'de de gerekebilir; kararı geoteknik rapor verir.
Ankraj komşu parselin altına giriyor, sorun olur mu?
Ankraj komşu parselin zemin altına giriyorsa yazılı izin gerekir. İzin alınamazsa payandalı (destekli) iksa veya diyafram duvar gibi ankrajsız çözümlere geçeriz; bu maliyeti artırır.
Kazığın sağlamlığını nasıl kontrol ediyorsunuz?
Düşük gerilmeli bütünlük deneyi (PIT) ve proje gereğine göre statik/dinamik yükleme deneyi yapılır. Ayrıca beton döküm miktarı teorik hacimle karşılaştırılır.
Sıvılaşma riski çıkarsa ne yapılır?
Seçenekler: kazıklı temel ile yükün sıvılaşmayan tabakaya aktarılması, jet grout/taş kolon ile zemin iyileştirmesi, veya derin kompaksiyon. Karar, sıvılaşma tabakasının derinliği ve kalınlığına göre verilir.
Hafriyat molozunu siz mi kaldırıyorsunuz?
Evet, altyapı tarafında zaten yaptığımız iş. Lisanslı döküm sahasına taşır, taşıma irsaliyelerini ve atık kabul belgelerini dosyaya ekleriz.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Temel ve Kazı İşleri
Küçükçekmece / İstanbul