Kanalizasyon Şebeke Hattı Yapımı
Kanalizasyon şebeke hattı yapımı; atıksuyun parsellerden toplanıp cazibeyle ana kollektöre taşınmasını sağlayan boru hattının, muayene bacalarıyla birlikte projedeki eğim ve kotta döşenmesi, sızdırmazlık deneyinden geçirilmesidir.
Kanalizasyonda tek bir sayı her şeyi belirler: eğim. Eğim yetersizse hat çöker ve yılda üç kez temizlenir; eğim fazlaysa su katı maddeyi geride bırakarak akar ve yine tıkanır. Biz hattı 10 yıl sonra kameraya sokacak olan taraf olduğumuz için, kot toleransına başka bir gözle bakıyoruz.
01
Ne zaman gerekir?
- Yeni imar alanı, site, OSB parseli veya köy/mahalle — kanalizasyon şebekesi hiç yok, fosseptikten şebekeye geçilecek.
- CCTV raporunda yaygın yapısal hasar var: kırık (BAC), çökme/deformasyon (BBF), boyuna ve çevresel çatlak (BAB), yerinden kaçmış ek yeri. Nokta onarım sayısı ekonomik sınırı geçmiş.
- Hat kapasitesi yetmiyor; yağış sonrası bacadan taşma, bodrum basması yaşanıyor.
- Sızdıran hat nedeniyle yeraltı suyu hatta giriyor (infiltrasyon) ve arıtma tesisi gereksiz debi ile çalışıyor; ya da atıksu zemine sızıyor.
- Beton hatlarda H₂S korozyonu ile taban ve kemer aşınmış; boru et kalınlığı kaybolmuş.
- Yol yenilemesi öncesinde altyapının yenilenmesi programa alınmış.
- Hasar birkaç noktayla sınırlı: bir kesimde boru kırılmış ya da çökmüş, branşman (ev bağlantısı) kopmuş veya sızdırıyor. Hattın tamamı değil, yalnız hasarlı kesim nokta kazıyla açılıp boru değiştirilir, bağlantı onarılır; ayrıntı su ve kanal hattı onarımı bölümünde.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Mevcut durum tespiti. Yenileme işlerinde önce kanal temizleme ve CCTV görüntüleme yapıyoruz; hasarlar TS EN 13508-2'ye göre kodlanıyor, baca kotları ölçülüyor. Hangi bölümün gerçekten değişeceği bu raporla netleşiyor.
- Aplikasyon ve deşifre. Baca yerleri ve hat ekseni araziye aplike edilir, mevcut altyapı işaretlenir. Kot profili kontrol edilir; projedeki eğimin arazide gerçekten sağlanıp sağlanmadığı doğrulanır.
- Kazı, iksa ve su düşürme. Kazı TS EN 1610 minimum genişliklerine göre açılır; 1,5 m üzerinde şevlendirme veya kutu iksa/palplanş uygulanır. Yeraltı suyu varsa wellpoint veya derin kuyu ile su seviyesi boru tabanının altına indirilir — suya boru döşenmez.
- Yatak, döşeme ve kot kontrolü. Granüler yatak serilir ve sıkıştırılır (normal zeminde ≥100 mm, kayada ≥150 mm). Borular bacadan bacaya, membaya doğru, mufu yukarı akış yönüne bakacak şekilde döşenir. Her boruda kot kanal lazeri veya nivo ile kontrol edilir; contalar temizlenir ve kayganlaştırılır.
- Baca ve branşman imalatı. Prefabrik veya yerinde döküm muayene bacaları, taban kanaleti (benching) ile birlikte yapılır. Parsel branşmanları hattın üst çeyreğinden, akış yönüne 45°–60° ile bağlanır.
- Dolgu ve üstyapı. Yan dolgu 20–30 cm tabakalar hâlinde iki taraftan dengeli sıkıştırılır; boru üstünde ≥150 mm koruma dolgusu tamamlanmadan ağır sıkıştırma yapılmaz. Yol altında %95 Proctor hedeflenir.
- Deney ve kabul. TS EN 1610'a göre hava veya su ile sızdırmazlık deneyi + kabul öncesi CCTV kaydı. Kayıtta sarkma, ters eğim, içeri taşan branşman veya harç kalıntısı varsa iş kabul edilmez — bunları biz de kabul etmiyoruz.
03
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi10
- Paletli ve mini ekskavatör, kanal kovası, kaya kırıcı
- Kutu iksa, palplanş, hidrolik iksa destek sistemi
- Wellpoint ve derin kuyu su düşürme sistemi, dalgıç pompa
- By-pass pompaj hattı ve pompaları (işletmedeki hatlar için)
- Kanal lazeri, nivo, rotary lazer, RTK GNSS
- Koruge/PVC boru için conta montaj ekipmanı; beton boru için vinç ve mufa çekme takımı
- Plaka vibratör, kompaktör, silindir; Proctor/yoğunluk ölçüm ekipmanı
- Hava ile sızdırmazlık test seti, şişme tapa (packer) takımı, su testi ekipmanı
- Robotlu ve itme tipi CCTV kamera — kabul öncesi kayıt
- Kombine araç (200 bar su jeti + vakum) — devreye alma öncesi temizlik
04
Uygulama aralığı / kapasite
| Parametre | Değer aralığı |
|---|---|
| Şebeke çapı | DN200 – DN800 (üzeri: ana kollektör) |
| Boru cinsi | HDPE/PP koruge (TS EN 13476-3), PVC-U, betonarme muflu (TS EN 1916), CTP (TS EN 14364) |
| Halka rijitliği | SN4 · SN8 · SN16 kN/m² — yol altı ve derin kazıda SN8 ve üzeri |
| Kazı derinliği | 1,5 – 6,0 m |
| Baca aralığı | ≤ 50 m (idare şartnamesine göre büyük çaplarda 80 m'ye kadar) |
| Doluluk oranı (tasarım) | h/D ≤ 0,80 |
| Minimum akış hızı | 0,6 – 0,7 m/s (kendini temizleme) |
| Maksimum akış hızı | 3,0 m/s (beton) · 4,0 m/s (plastik/CTP) |
| Yatak kalınlığı | ≥ 100 mm normal zemin · ≥ 150 mm kaya |
| Boru üstü koruma dolgusu | ≥ 150 mm ince malzeme |
Minimum eğim (kendini temizleme hızı 0,7 m/s esaslı, yaklaşık)
| Çap | Minimum eğim |
|---|---|
| DN200 | ‰ 5,0 |
| DN300 | ‰ 3,0 |
| DN400 | ‰ 2,0 |
| DN500 | ‰ 1,4 |
| DN600 | ‰ 1,1 |
| DN800 | ‰ 0,7 |
TS EN 1610 sızdırmazlık deneyi
| Yöntem | Deney basıncı | İzin verilen düşüş |
|---|---|---|
| Hava — LA | 10 mbar | 2,5 mbar |
| Hava — LB | 50 mbar | 10 mbar |
| Hava — LC | 100 mbar | 15 mbar |
| Hava — LD | 200 mbar | 15 mbar |
| Su — W | Boru tepesinde 30 kPa (≈3 m su sütunu) | Bkz. aşağıdaki kayıp limitleri |
- Hava deneyi süresi: çapa ve yönteme göre yaklaşık 1,5 – 24 dakika arasında değişir; süre tablosu standartta DN bazında verilmiştir.
- Su deneyi: ıslatma süresi genelde 1 saat (beton borularda daha uzun olabilir), deney süresi 30 dk ± 1 dk.
- Su kaybı limitleri (ıslak iç yüzey alanı üzerinden): 0,15 l/m² sadece boru hattı · 0,20 l/m² boru + baca · 0,40 l/m² sadece baca ve muayene odaları.
05
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi11
- TS EN 1610
- — Atıksu hatlarının inşası ve deneyleri (kazı genişliği, yatak sınıfları, sızdırmazlık deneyi)
- TS EN 13476-3
- — Yapılandırılmış cidarlı (koruge) PP/PE boru sistemleri
- TS EN 1401
- — Yer altı atıksu için PVC-U boru sistemleri
- TS EN 1916 / TS EN 1917
- — Beton ve betonarme boru / muayene bacası elemanları
- TS EN 14364
- — CTP (GRP) borular
- TS EN 1295-1
- — Gömülü boruların statik hesabı
- TS EN 13508-2
- — Atıksu hatlarının durum kodlaması (kabul öncesi CCTV değerlendirmesi)
- TS EN 124
- — Baca kapağı sınıfları (A15–F900)
- Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği
- İdarelerin Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmelikleri
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
- — kazı, iksa, kapalı alan çalışması
06
Kimler için?
- Belediyeler ve su-kanal idareleri
- Organize sanayi bölgeleri — parsel içi ve ortak atıksu şebekesi
- Toplu konut, site ve kampüs yönetimleri
- Fabrikalar ve üretim tesisleri — tesis içi atıksu ve yağmur suyu şebekesi
- Ana yükleniciler — altyapı paketi
- Otel, hastane, AVM — mevcut şebekeye bağlantı ve tesis içi hat
07
Fiyatı ne belirler?
- Çap, boru cinsi ve SN sınıfı. DN300 SN4 koruge ile DN300 SN16 koruge ya da betonarme boru arasında ciddi fark vardır; derin kazı ve trafik yükü SN sınıfını yukarı çeker.
- Kazı derinliği. Derinlik arttıkça hem kazı hacmi hem iksa ihtiyacı hem de nakliye artar; 5 m derinlikteki hat, 2 m'deki hattın iki katı iş değil, daha fazlasıdır.
- Yeraltı su seviyesi. Su düşürme gerekiyorsa ekipman, enerji ve süre eklenir; deşarj izni de gerekebilir.
- Zemin sınıfı. Kaya oranı, oturmaya müsait dolgu zemin, şişen kil.
- İksa yöntemi. Şev mümkün mü, kutu iksa mı, palplanş mı; dar sokakta genelde şev seçeneği yoktur.
- Baca ve branşman sayısı. Metre başına düşen baca ve parsel bağlantısı sayısı, düz hat metrajından daha belirleyici olabilir.
- By-pass pompaj. İşletmedeki hattın yenilenmesinde debi ve süre maliyeti belirler.
- Üstyapı kaldırma ve yenileme kapsamı. Asfalt, parke, beton; kazı şeridi mi tam en kesit mi.
08
Sıkça sorulan sorular
Koruge boru mu, beton boru mu?
Şebeke çaplarında (DN200–DN600) HDPE/PP koruge yaygın: hafif, hızlı döşenir, contalı birleşimi sızdırmaz, H₂S'ye ve aside dayanıklıdır. Betonarme boru büyük çaplarda ve yüksek dış yükte avantajlıdır ama H₂S korozyonuna açıktır.
Derin kazıda koruge seçilecekse SN8 veya SN16 tercih ederiz; SN4'ü sığ ve trafiksiz güzergâhla sınırlı tutuyoruz.
Hava testi mi, su testi mi daha güvenilir?
Su testi daha kesin sonuç verir ama yavaştır, çok su gerektirir ve tahliye sorunu yaratır. Hava testi hızlıdır ve saha pratiğinde yaygındır; ancak hava testinde başarısız çıkan bir hattı su testine almak standartta öngörülen bir yoldur — hava testinin başarısız olması tek başına hattı reddettirmez. İkisini de yapıyoruz, hangisinin uygulanacağını idare şartnamesi belirler.
Test tamam ama hat neden yine tıkanıyor?
Sızdırmazlık deneyi hattın su kaçırmadığını gösterir, doğru aktığını değil. Klasik nedenler: bacalar arasında sarkma (su göllenmesi), ters eğim, hat içine taşan branşman ucu, döşeme sırasında içeride kalan harç veya dolgu. Bunların hepsi ancak CCTV kaydında görülür — bu yüzden kabul öncesi görüntülemede ısrar ediyoruz.
Yağmur suyu ile atıksu aynı hatta verilebilir mi?
Yeni sistemlerde hayır; ayrık sistem esastır. Yağmur suyunun atıksu hattına girmesi (infiltrasyon/inflow), arıtma tesisini gereksiz debiyle boğar ve yağışta taşmaya yol açar.
Mevcut birleşik sistemlerde ise ayrıştırma çalışması ayrı bir proje konusudur; hangi parselin nereye bağlı olduğu duman testi ve boyama testleriyle tespit edilebilir.
Mevcut hattı komple değiştirmek yerine içine astar geçirilebilir mi?
Hattın yapısal durumuna bağlı. Kesit kaybı sınırlı, kot düzgün ve boru hâlâ formunu koruyorsa CIPP kazısız rehabilitasyon hem daha hızlı hem üstyapıya dokunmadan biter. Ama hat çökmüşse, eğim bozulmuşsa veya kapasite artışı gerekiyorsa açık kazı ile yenileme kaçınılmazdır. Bu kararı CCTV raporuna bakarak veriyoruz, tahminle değil.
Çalışma sırasında evlerin kanalizasyonu kesilecek mi?
Hayır. Yenilenen bölümde by-pass pompajla akış aktarılır, parsel bağlantıları geçici olarak yeni hatta veya by-pass hattına alınır. Kesinti olacaksa süresi ve saati önceden bildirilir.
Baca aralığı neden 50 metre?
Bakım aralığıdır. Kanal temizleme hortumu ve robotlu kamera bir bacadan diğerine rahat ulaşsın diye. Aralık büyüdükçe hattın bakımı zorlaşır, tıkanıklığa müdahale süresi uzar. Ayrıca her yön, kot ve çap değişiminde baca zorunludur.
Kırık ya da çökmüş kanalizasyon borusunu tek noktada değiştirebilir misiniz?
Evet. CCTV kaydı hasarın bacadan kaç metrede olduğunu gösterir; yalnız o kesim nokta kazıyla açılır, kırık boru çıkarılıp aynı kotta yenisi contalı ya da manşonlu bağlantıyla yerleştirilir, kopan branşman yeniden bağlanır. Akış by-pass pompajla aktarılır, onarım sonrası kesim CCTV ile görüntülenir.
Boru formunu koruyorsa önce kazısız noktasal tamir seçeneğine bakarız; hasar yaygınsa yenileme öneririz.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Kanalizasyon Şebeke Hattı Yapımı
Küçükçekmece / İstanbul