Hat yapımı ve yenileme6 dk okuma
Kanalizasyon hattında sızdırmazlık testi nasıl yapılır? TS EN 1610 rehberi
TS EN 1610'a göre iki baca arasındaki kesimin uçları tapayla kapatılır ve kesim hava ya da su ile denenir. Hava deneyinin dört yöntemi (LA, LB, LC, LD) 10 ile 200 mbar arasında farklı basınç kullanır; düşüş izin verilen değeri aşmamalıdır. Su deneyinde boru tepesinde 10–50 kPa basınç 30 dakika tutulur ve eklenen su ölçülür. Hattın doğru aktığını ise kabul öncesi kamera kaydı gösterir.
01
Hava deneyi mi, su deneyi mi?
Sızdırmazlık deneyi, yeni döşenen ya da onarılan kanalizasyon hattının ek yerlerinden, contalarından ve baca bağlantılarından su kaçırmadığını ölçerek kanıtlamaktır; hattın kabul testlerinden biridir.
TS EN 1610 iki yol tanır: hava ile deney (L yöntemleri; sahada "hava testi" denir) ve su ile deney (W yöntemi; "su testi").
- Hava deneyi az su ister ve sahada kolay kurulur. Dört yöntemin deney basıncı farklıdır: LA en düşük, LD en yüksek basınçla çalışır. Hava deneyi dış etkilere ve tapadaki küçük kaçaklara duyarlıdır; Almanya'daki uygulama kılavuzları bu yüzden LC ve LD yöntemlerini öneriyor.
- Su deneyi hat suyla doldurulup ıslatıldıktan sonra yapılır; kayıp litre olarak ölçüldüğü için sonuç doğrudan okunur. Daha çok su ister; suyun temini ve deneyden sonra tahliyesi önceden planlanır.
- Hangisinin uygulanacağını idare şartnamesi belirler; deneyi işin kontrollük ve müşavirlik tarafı izler ve tutanakta yöntemin adı yazılır.
02
TS EN 1610 deney değerleri
| Yöntem | Deney basıncı | İzin verilen düşüş / su kaybı |
|---|---|---|
| Hava — LA | 10 mbar | 2,5 mbar |
| Hava — LB | 50 mbar | 10 mbar |
| Hava — LC | 100 mbar | 15 mbar |
| Hava — LD | 200 mbar | 15 mbar |
| Su — W | Boru tepesinde 10–50 kPa (≈1–5 m su sütunu) | 30 dakikada, ıslak iç yüzeyin m²'si başına: 0,15 l yalnız boru hattı · 0,20 l boru ve baca · 0,40 l yalnız baca ve muayene odası |
- Hava deneyinin süresi çapa ve yönteme göre yaklaşık 1,5–24 dakikadır; standart süreyi çap çap tabloyla verir.
- Su deneyinde hat doldurulduktan sonra ıslatma için bekletilir (genelde 1 saat). Deney 30 dakika ± 1 dakika sürer; bu sürede basınç, deney basıncının 1 kPa yakınında tutulur ve bunun için eklenen su ölçülür.
- Su kaybı, deneyden geçen kesimin ıslak iç yüzey alanı (m²) üzerinden hesaplanır; hesap örneği aşağıdaki sorularda.
Değerler, kanalizasyon şebeke hattı yapımı sayfamızdaki deney tablosuyla aynıdır.
03
Sızdırmazlık testi adım adım (7 adım)
- Hat temizlenir, kesim seçilir. Deney bacadan bacaya, kesim kesim yapılır; hat yıkanır, kum ve harç kalıntısı alınır.
- Uçlar ve bağlantı ağızları kapatılır. Kesimin iki ucu ve varsa parsel bağlantılarının ağızları şişme tapayla (packer) kapatılır; tapaların sızdırmadığı kontrol edilir.
- Yöntem ve deney basıncı seçilir. Şartnameye göre hava (LA–LD) ya da su (W); kesimin çapı, uzunluğu ve boru cinsi tutanağa yazılır.
- Hava deneyinde basınç verilir. Kesim seçilen deney basıncına getirilir, basınç dengelenince süre başlatılır; süre sonunda okunan düşüş, izin verilen değerle karşılaştırılır.
- Su deneyinde hat doldurulur. Hattaki hava alınır, boru tepesinde deney basıncı kurulur; ıslatmadan sonra 30 dakika boyunca basıncı tutmak için eklenen su ölçülür.
- Sonuç hesaplanır. Eklenen su ıslak iç yüzey alanına bölünür ve sınırla karşılaştırılır; hava deneyinde düşüş doğrudan okunur.
- Tutanak düzenlenir. Sonuç kontrol mühendisi ya da idare temsilcisiyle birlikte kayda geçer. Geçmeyen kesimde kaçak noktası (tapa, conta, baca derzi) bulunup giderilir ve deney yinelenir.
04
Test tutanağında ne yazmalı?
Tutanak, deneyin yeniden kurulabilecek kadar ayrıntılı olmalıdır. Eksiksiz bir tutanakta şunlar bulunur:
- Kesimin başlangıç ve bitiş bacası, uzunluğu, çapı ve boru cinsi
- Deney yöntemi (LA, LB, LC, LD ya da W) ve deney basıncı
- Hava deneyinde başlangıç ve bitiş basıncı ile süre; su deneyinde ıslatma süresi, eklenen su miktarı ve hesaplanan kayıp (l/m²)
- Bacaların da denenip denenmediği (boru ile bacanın kayıp sınırı farklıdır)
- Ölçüm cihazı, tarih ve deneye katılanların imzası
- Sonuç (geçti / geçmedi); geçmeyen deneyde yapılan düzeltme ve yinelenen deneyin sonucu
Tutanak, kabul öncesi kamera raporuyla birlikte teslim dosyasına girer. Döşemenin bütün adımları ve kabul belgeleri için: kanalizasyon hattı nasıl döşenir?
05
Test geçti, hat yine sorunlu: neden kabul kamerası da gerekir?
Sızdırmazlık deneyi hattın su kaçırmadığını gösterir, doğru aktığını göstermez. Deneyi geçen bir hatta bile bacalar arasında sarkma, ters eğim, hattın içine taşan branşman ucu, deformasyon ya da döşemede içeride kalan harç ve dolgu olabilir. Bunlar yalnız kamera kaydında görülür.
Bu yüzden kabul öncesinde hat kanal görüntüleme ile kayda alınır ve bulgular TS EN 13508-2'ye göre kodlanır. Kabul muayenesi sızdırmazlık deneyinin yerine geçmez; ikisi birlikte planlanır.
Kamera raporundaki kodların ne anlama geldiğini kanal görüntüleme raporu nasıl okunur? yazısında anlattık.
06
Kaynaklar
- TS EN 1610 — kanalizasyon hatlarının döşenmesi ve deneyi (Türk Standardları Enstitüsü)
- TS EN 13508-2 — kanalizasyon muayenesinde görsel kodlama sistemi (Türk Standardları Enstitüsü)
- BFR Abwasser — Almanya'da federal yapılar için atıksu tesisleri kılavuzu, sızdırmazlık deneyi gerekleri
07
Sıkça sorulan sorular
Sızdırmazlık testi muayene bacalarını da kapsar mı?
Kapsayabilir; TS EN 1610 su deneyinde bacalar için ayrı kayıp sınırı verir. 30 dakikada ıslak iç yüzeyin m²'si başına sınır, yalnız boru hattı denenirse 0,15 l, boru ve bacalar birlikte denenirse 0,20 l, yalnız baca ve muayene odaları denenirse 0,40 l'dir. Bacaların ayrıca denenip denenmeyeceğini şartname belirler; tutanakta yazılır.
Hava deneyinin süresi boru çapına göre nasıl değişir?
Çap büyüdükçe süre uzar; aynı çapta süre LA'dan LD'ye doğru kısalır. TS EN 1610 süreyi çapa ve yönteme göre tabloyla verir; değerler yaklaşık 1,5 ile 24 dakika arasındadır. En kısa süre küçük çapta LD yönteminde, en uzun süre büyük çapta LA yönteminde çıkar.
Su deneyinde izin verilen kayıp nasıl hesaplanır?
Deney süresince eklenen su, kesimin ıslak iç yüzey alanına bölünür. Örnek: DN400 boru, 40 m kesim. İç yüzey ≈ 3,14 × 0,40 m × 40 m ≈ 50 m²; yalnız boru hattı için sınır 0,15 l/m² × 50 m² ≈ 7,5 litredir. 30 dakikada eklenen su bunu aşmıyorsa kesim deneyi geçer.
Kanalizasyon sızdırmazlık testi dolgudan önce mi, sonra mı yapılır?
Deneyin zamanını şartname belirler. Dolgudan önce yapılan deney, kaçak çıkarsa ek yerine kolay ulaşmayı sağlar; dolgudan sonra yapılan deney ise dolgu ve sıkıştırmadan sonraki son hâli gösterir. İki deney birlikte istenebilir; tutanakta deneyin hangi aşamada yapıldığı yazılır.
Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular