Kazı, Hafriyat ve Dolgu
Kazı, hafriyat ve dolgu; imalat için gereken zemin hacminin makineli veya el ile çıkarılması, çıkan malzemenin ruhsatlı sahaya taşınması ve imalat tamamlandıktan sonra hendeğin uygun malzemeyle tabaka tabaka doldurularak belirlenen sıkışma yüzdesine getirilmesi işlemidir.
01
Ne zaman gerekir?
- Yeni içme suyu, kanalizasyon veya yağmur suyu hattı için güzergâh boyunca hendek açılacak.
- Baca, terfi merkezi, depo veya temel için nokta çukuru kazılacak.
- Kanal üstü asfalt tekrar tekrar çöküyor; sorun boruda değil, eski dolgunun sıkıştırılmamış olmasında.
- Saha kotu düşürülecek veya yükseltilecek; tesviye ve dolgu gerekiyor.
- Mevcut hattın bir kesiti değişecek; nokta kazı ile parça değişimi yapılacak.
- Fabrika/OSB sahasında proses hattı, menfez veya yağmur suyu kanalı geçirilecek.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Aplikasyon ve altyapı taraması. Güzergâh GNSS/RTK ile araziye aplike edilir. Mevcut altyapı kayıtları ve yer radarı ile taranır, kesişim noktaları boyalı işaretlenir.
- Yüzey kesimi ve sökümü. Asfaltlı yüzeyde elmas testereli kesme makinesiyle düzgün kenar elde edilir. Düzgün kesilmemiş kenar, ileride yamanın kenarından su alıp bozulmasının bir numaralı sebebidir.
- Kazı. Zemin sınıfına göre kova veya kırıcı ile tabaka tabaka kazılır. Derinlik ve genişlik lazer/nivo ile sürekli kontrol edilir. Kazı kenarında istif yapılmaz; malzeme kenardan en az 60 cm uzağa alınır.
- Hafriyat nakli. Uygun dolgu malzemesi sahada ayrı istiflenir, kalan malzeme damperli kamyonlarla ruhsatlı döküm sahasına taşınır; taşıma ve kabul belgeleri dosyalanır.
- Boru yatağı ve yan dolgu. TS EN 1610'a göre boru altına kum veya 0–12 mm kırmataş yatak serilir (genelde 10–15 cm), boru omuzları elle şişlenerek doldurulur. Bu adım borunun statik davranışını doğrudan belirler.
- Kontrollü geri dolgu. Boru üstü 30 cm hafif ekipmanla, üstü 20–30 cm gevşek tabakalar halinde sıkıştırılır. Her tabakada nükleer yoğunluk ölçer veya kum konisi ile ölçüm alınır; sonuç şartname değerinin altındaysa tabaka yeniden sıkıştırılır.
- Teslim. Sıkışma tutanakları, nakil belgeleri ve kot ölçümleri dosyada teslim edilir; üstyapı imalatına geçilir.
03
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi9
- Paletli ekskavatör (13–24 ton), mini ekskavatör (3–8 ton), beko loder
- Hidrolik kırıcı, kaya çatlatıcı, sıkıştırma ataşmanı (plaka kompaktör ataşmanı)
- Elmas testereli asfalt/beton kesme makinesi
- Damperli hafriyat kamyonu (12–20 m³), kaya kamyonu
- Yükleyici (lastik tekerlekli loder), greyder, dozer (saha tesviyesi)
- Sıkıştırma grubu: yürür tip kompaktör (60–90 kg), plaka vibratör, tandem silindir (1,5–3 ton), tek bandajlı vibrasyonlu silindir (8–14 ton)
- Kontrol ekipmanı: nükleer yoğunluk ölçer, kum konisi seti, plaka yükleme deneyi, lazer nivo, GNSS/RTK
- Su tahliye: dalgıç pompa, mazotlu tulumba, wellpoint sistemi
- Yer radarı (GPR) ve kablo dedektörü
04
Uygulama aralığı ve kapasite
| Parametre | Değer aralığı |
|---|---|
| Hendek genişliği | Boru dış çapı + 2 × (30–50 cm) |
| Tipik hendek genişliği (Ø400 koruge) | 0,90 – 1,10 m |
| Kazı derinliği | 0,80 – 8,00 m |
| Boru yatağı kalınlığı | 10 – 15 cm (kaya zeminde 15–20 cm) |
| Boru üstü koruma dolgusu | 30 cm, hafif ekipmanla |
| Ana gövde dolgu tabakası | 20 – 30 cm gevşek |
| Hedef sıkışma — yeşil alan / yol dışı | ≥ %92 Modifiye Proctor |
| Hedef sıkışma — yol ve kaldırım altı | ≥ %95, üst 50 cm'de ≥ %98 |
| Kabarma (şişme) katsayısı | Kil 1,20–1,35 · Kum-çakıl 1,10–1,20 · Kaya 1,40–1,60 |
05
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi9
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (RG 05.10.2013 / 28786), Ek-4
- TS 8853
- — Kazı ve iksa işlerinde emniyet kuralları
- TS EN 1610
- — Kanalizasyon boru hatlarının döşenmesi ve deneyi; yatak ve dolgu bölgeleri
- TS 1900-1
- — Kompaksiyon deneyi (Standart / Modifiye Proctor)
- ASTM D1556
- — Kum konisi yöntemiyle arazi yoğunluğu
- ASTM D6938
- — Nükleer yoğunluk ve su muhtevası ölçümü
- TS EN ISO 22476
- — Arazi deneyleri (SPT, CPT) sonuçlarının kullanımı
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (RG 18.03.2004 / 25406)
- İdare şartnameleri ve AYKOME kazı ruhsat esasları
06
Kimler için?
- Su ve kanalizasyon idareleri, belediye fen işleri müdürlükleri
- OSB müdürlükleri ve fabrika teknik müdürlükleri
- Ana yükleniciler (altyapı paketi taşeronluğu)
- Site, AVM, otel ve hastane yönetimleri (saha içi altyapı yenileme)
- Enerji ve telekom yatırımcıları (kablo kanalı, menhol, boru güzergâhı)
07
Fiyatı ne belirler?
- Zemin sınıfı — yumuşak zemin, sert zemin, küskülük, yumuşak kaya, sert kaya ayrımı birim fiyatı belirleyen ilk kalemdir.
- Kazı hacmi ve derinliği — 4 m üstünde iksa, su tahliyesi ve daha yavaş ilerleme devreye girer.
- Nakil mesafesi ve döküm sahası ücreti — şehir içinde çoğu zaman kazının kendisinden pahalıdır.
- Dolgu malzemesinin kaynağı — kazıdan çıkan malzeme dolguya uygunsa maliyet düşer; ocaktan stabilize/kırmataş getirilecekse artar.
- Sıkışma şartnamesi — %92 ile %98 arasındaki fark, tabaka sayısını ve pas sayısını doğrudan değiştirir.
- El kazısı oranı — mevcut altyapı yoğunluğu makineli çalışmayı engellediğinde metraj aynı, işçilik birkaç katıdır.
- Su durumu — sürekli pompaj, wellpoint veya geçici bypass gerekliliği.
- Çalışma zamanı — gece çalışması, hafta sonu, trafik yönlendirme ve sinyalizasyon.
08
Sıkça sorulan sorular
Kanal üstündeki asfalt neden birkaç ay sonra çöküyor?
Üç sebepten biri: dolgu tabaka kalınlığı fazla yapılmış, dolgu malzemesi uygun değil (kohezyonlu, ıslak, bitkisel toprak), ya da sıkışma ölçülmemiş. Doğru yapılan bir dolguda kanal üstünde ölçülebilir oturma olmaz. Ölçüm tutanağını sunmayan yükleniciyi hakedişte sorgulayın.
Geri dolguda kazıdan çıkan malzemeyi kullanabilir miyiz?
Bazen. Malzeme granüler, plastisitesi düşük ve içinde bitkisel toprak, moloz, 10 cm üstü blok taş yoksa kullanılabilir; laboratuvar sınıflandırması ve Proctor eğrisiyle karar verilir. Yol altında kalan kesitte genelde stabilize veya kum-çakıl tercih ederiz. Kazıdan çıkanı kullanmak nakliye ve ocak maliyetinin ikisini birden düşürür.
Nükleer yoğunluk ölçer ile kum konisi arasındaki fark nedir?
Nükleer cihaz saniyeler içinde sonuç verir, çok sayıda nokta ölçmeye uygundur ve tabaka sıcak kalmışken karar almayı sağlar; lisans ve kalibrasyon gerektirir. Kum konisi referans yöntemdir, daha yavaştır ama itiraz halinde bağlayıcıdır.
Sahada ikisini birlikte kullanırız: rutin kontrol nükleerle, hakediş ve anlaşmazlık noktası kum konisiyle.
Boru yatağı olmadan boru doğrudan zemine oturtulabilir mi?
Hayır. Yataksız döşenen boru, tekil taşlarda noktasal yüklenir; koruge boruda ovalleşme, betonda çatlak, PVC'de kırılma bununla başlar. TS EN 1610 yatak ve yan dolgu bölgelerini ayrı ayrı tanımlar; biz de o şekilde imal ederiz.
Hafriyatı nereye döküyorsunuz?
Sadece ilgili belediyeden ruhsatlı döküm sahalarına. Her sefer için taşıma ve kabul belgesi alınır, dosyada idareye sunulur. Ruhsatsız döküm hem cezai sorumluluk hem de sözleşme feshi sebebidir; bunu maliyet kalemi olarak baştan fiyatlandırırız.
Kazıya hiç girmeden hattı yenilemek mümkün mü?
Boru bütünlüğü yeterliyse evet. CIPP (kanal içi kaplama) ile hat, kazı yapılmadan içeriden yenilenir; robotik freze ile içerideki engel temizlenir. Önce CCTV ile hattı görüntüler, kazılı ve kazısız yöntemi maliyet ve süre olarak karşılaştırır, kararı veriyle veririz.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Kazı, Hafriyat ve Dolgu
Küçükçekmece / İstanbul