Fiyat ve maliyet4 dk okuma
Kazısız mı, kazarak mı? Karar tablosu ve gerçek maliyet karşılaştırması
Karar, boru metre fiyatına değil toplam sahiplik maliyetine bakılarak verilir. Kazısız yöntemler; derin hatlarda (3 m üzeri), trafiği yoğun arterlerde, ruhsatlı üstyapı altında ve mevcut altyapının sık olduğu güzergâhlarda çoğu zaman daha ucuza gelir. Sığ (1,5 m altı), kısa (30 m altı), eğimi bozulmuş veya kapasitesi yetersiz hatlarda ise açık kazı hâlâ doğru yöntemdir.
01
İki yöntemin gerçek maliyet kalemleri nelerdir?
Açık kazının fiyat teklifinde görünen kısmı işin yarısıdır. Karşılaştırma yaparken şu tabloyu doldurun:
| Maliyet kalemi | Açık kazı | Kazısız (CIPP / HDD / pipe bursting) |
|---|---|---|
| Boru + işçilik | Düşük-orta | Orta-yüksek |
| Hafriyat ve nakli | Yüksek (m³ başına, mesafeye bağlı) | Yok denecek kadar az |
| Dolgu malzemesi ve sıkıştırma | Yüksek | Yok |
| Üstyapı restorasyonu (asfalt, parke, beton) | Çok yüksek | Sadece giriş-çıkış çukurları |
| Trafik yönlendirme, güvenlik | Yüksek, süreyle çarpılır | Düşük |
| Kazı ruhsatı ve teminat | Yüksek | Düşük (kısa süreli) |
| Mevcut altyapıya hasar riski | Yüksek (elektrik, gaz, telekom) | Düşük ama sıfır değil |
| İş süresi | Uzun | Kısa |
| Ticari kayıp / işletme durması | Yüksek | Düşük |
| Şikayet ve itibar maliyeti | Yüksek | Düşük |
Boru metre fiyatına bakan bir karşılaştırma açık kazıyı ucuz gösterir. Tablonun tamamına bakan bir karşılaştırma çoğu kentsel işte tersini gösterir.
02
Karar tablosu: hangi durumda hangisi?
| Durum | Önerilen yöntem | Gerekçe |
|---|---|---|
| Derinlik < 1,5 m, kırsal/toprak yol | Açık kazı | Restorasyon maliyeti düşük, kazısız mobilizasyonu amorti etmez |
| Derinlik > 3 m | Kazısız | İksa, güvenlik ve hafriyat maliyeti katlanır |
| Hat kapasitesi yetersiz (çap büyütülecek) | Pipe bursting veya açık kazı | CIPP çap büyütmez |
| Eğim bozulmuş, ters eğim var | Açık kazı veya mikrotünel | Astarlama eğimi düzeltmez |
| Yapısal hasar var, kesit ve eğim sağlam | CIPP astarlama | En hızlı ve en az bozucu |
| Yeni basınçlı hat, yol/dere/demiryolu geçişi | HDD | Yüzey hiç açılmaz |
| Yeni cazibeli hat, hassas eğim, uzun geçiş | Mikrotünel | HDD eğim hassasiyetini karşılamaz |
| Hat çökmüş, kesit kaybı > %25-40 | Açık kazı | Kazısız yöntemler geçiş bulamaz |
| Tarihi doku, ağaçlı aks, ruhsatlı üstyapı | Kazısız | Yüzey tahribatı kabul edilemez |
| Uzunluk < 30 m ve sığ | Açık kazı | Kazısız mobilizasyon sabit maliyeti baskın gelir |
| Yoğun altyapı sıkışıklığı (gaz, YG kablo) | Kazısız (dikkatli) | Hasar riski ve izin süresi |
03
Kazısızın gerçek sınırları nelerdir?
Kazısız her derde deva değildir. Dürüst sınırlar:
- CIPP eğim düzeltmez. Hat çukurlaşmışsa astar da çukur olur; su göllenmesi devam eder.
- CIPP kesit büyütmez. Astar sonrası iç çap 5-15 mm azalır. Buna karşılık iç yüzey pürüzlülüğü düştüğü için hidrolik kapasite genellikle korunur, bazen artar. Ama gerçekten çap büyütmek gerekiyorsa yöntem pipe bursting'dir.
- HDD cazibeli kanal için uygun değildir. Pilot delik eğim toleransı, cazibeli hattın ‰3-‰5 hassasiyetini güvenilir şekilde tutmaz.
- Pipe bursting mevcut boruyu parçalayıp zemine iter. Yakınında 1-1,5 m içinde başka altyapı varsa zemin hareketi riski doğar.
- Kazısız da çukur açar. Giriş-çıkış çukuru, baca girişi, ekipman alanı gerekir. "Hiç kazı yok" ifadesi doğru değildir; "hat boyunca kazı yok" doğrudur.
04
Karar nasıl verilir? (5 adım)
- Hattı görüntüleyin ve kodlayın. Yöntem, hasar koduna göre seçilir. Kodsuz karar tahmindir.
- Kesit ve eğimi doğrulayın. Deformasyon yüzdesi ve su göllenmesi metrajı, kazısızın uygulanabilirliğini belirler.
- Güzergâhın üstünü ve altını çıkarın. Üstyapı tipi, trafik yükü, mevcut altyapı planları.
- İki senaryoyu da fiyatlandırın. Yukarıdaki tablodaki tüm kalemler dahil, süre ile birlikte.
- Süre maliyetini parasallaştırın. Bir AVM otoparkının 3 hafta kapalı kalmasının bedeli, boru fiyatından büyüktür.
05
Sıkça sorulan sorular
Kazısız yöntem her zaman daha mı pahalı?
Boru metresi olarak genellikle evet. Toplam iş maliyeti olarak kentsel ve derin işlerde genellikle hayır.
Bir hattın hem kazılı hem kazısız yapılan kısımları olabilir mi?
Evet, en yaygın senaryo budur. 200 m'lik bir hattın 160 m'si astarlanır, çökmüş 20 m'si açık kazıyla değişir, 20 m'si nokta onarımla geçilir.
Kazısız işte garanti nasıl veriliyor?
Astar imalatında malzeme ve uygulama ayrı ayrı taahhüt edilir. Uygulama sonrası CCTV ve gerektiğinde sızdırmazlık testi ile teslim yapılır; garanti bu kayıtlara dayanır.
Kazısız yöntem sonrası yol açılır mı?
Hat boyunca hayır. Sadece giriş-çıkış çukurları ve baca çevresi restore edilir.
Ne kadar sürer?
Süre; yönteme, hat uzunluğuna, zemine ve hazırlık yüküne göre değişir ve keşifte yazılı verilir. Kazısız yöntemlerde iş süresi, açık kazıya göre genellikle belirgin biçimde kısadır.
Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular