Teknoloji ve yöntem5 dk okuma
Kanal görüntüleme raporu nasıl okunur? EN 13508-2 hasar kodları sözlüğü
TS EN 13508-2'ye göre hazırlanmış bir raporda her satır dört bilgi taşır: metraj (hasarın baca çıkışından kaç metre sonra olduğu), kod (hasarın tipi), karakteristik (şiddeti ve türü) ve saat yönü konumu (boru kesitinde nerede olduğu). Kodların ilk harfi B ise ana hat, ikinci harf A ise yapısal, B ise işletmesel hasardır. Örnek: BAB C, 12,4 m, 10-02 = 12,4. metrede, saat 10 ile 2 arasında kırık.
01
EN 13508-2 nedir ve neden önemlidir?
TS EN 13508-2, kanalizasyon ve drenaj sistemlerinin iç muayene ile kodlanması için Avrupa standardıdır. Amacı basittir: iki farklı operatörün aynı hasara aynı kodu vermesini sağlamak.
Kodlama olmayan raporlar karşılaştırılamaz. "Hat orta seviyede hasarlı" ifadesi ihale dosyasına, bütçe planına veya rehabilitasyon önceliklendirmesine girdi olamaz. BAB B kodu girer.
Standart hasarı kodlar, ancak hattı sınıflandırmaz. Durum sınıfı (1-5 arası puanlama), idarenin şartnamesine ya da uluslararası uygulamalara göre kodlardan türetilir. Bu ayrımı bilmek önemlidir: kod nesnel, sınıf yorumdur.
02
Kod yapısı nasıl çözülür?
Kodlar üç harflidir:
- 1. harf: Muayene tipi. B = ana hat/bağlantı hattı iç muayenesi, C = baca ve muayene odası iç muayenesi.
- 2. harf: Hasar ailesi. A = yapısal, B = işletmesel, C = envanter/muayene bilgisi.
- 3. harf: Hasarın kendisi.
Kodun yanına karakteristik (A, B, C… şiddet veya alt tür), kantifikasyon (mm, %, adet) ve saat yönü eklenir. Saat yönü, boru kesitine akış yönünde bakıldığında üst noktanın 12 kabul edilmesiyle yazılır: 06 taban, 12 tavan, 09-03 yatay bant.
03
Sık karşılaşılan yapısal kodlar (BA grubu)
| Kod | Anlamı | Ne demektir? | Aciliyet |
|---|---|---|---|
| BAA | Deformasyon | Kesit ovalleşmiş. %10 üzeri kalıcı deformasyon astarı sınırlar | Yüksek |
| BAB | Çatlak / kırık / çökme | A: kılcal çatlak, B: açık çatlak, C: kırık, D: parça kaybı, E: çökme | A düşük → E kritik |
| BAD | Derz harcı kaybı | Beton/tuğla hatlarda derz boşalması | Orta |
| BAE | Yüzey hasarı | Korozyon, agrega açığa çıkması, aşınma | Orta |
| BAF | İçeri girmiş bağlantı | Priz borusu hat içine sarkmış; tıkanıklığın klasik nedeni | Yüksek (işletme) |
| BAG | Kusurlu bağlantı | Priz yanlış açılmış, boşluklu veya ters | Yüksek |
| BAH | Conta/sızdırmazlık malzemesinin içeri girmesi | Lastik conta yerinden çıkmış | Orta |
| BAI | Kaymış ek | A: eksenel açılma, B: radyal kaçıklık, C: açısal sapma | Orta-Yüksek |
| BAJ | Astar/kaplama kusuru | Önceki rehabilitasyonda kabarma, buruşma, ayrılma | Duruma göre |
| BAK | Kusurlu onarım | Geçmiş tamir hatalı yapılmış | Orta |
| BAN | Zemin görünüyor | Boru cidarı delinmiş, arkasındaki toprak görünüyor | Kritik |
| BAO | Boşluk görünüyor | Boru arkasında oyulma var; obruk habercisi | Kritik |
04
Sık karşılaşılan işletmesel kodlar (BB grubu)
| Kod | Anlamı | Alt türler |
|---|---|---|
| BBA | Kök girişi | A: bağlantıda, B: derzde, C: hasar noktasında, D: yaygın kök kütlesi |
| BBB | Yapışık birikinti | A: kabuk/kireç, B: yağ, C: diğer |
| BBC | Çökelmiş birikinti | A: ince (kum-silt), B: kaba (çakıl-moloz), C: sertleşmiş |
| BBD | Zemin girişi | Hattın içine toprak akışı — BAN/BAO ile birlikte değerlendirilir |
| BBE | Engel / yabancı cisim | Sarkan kablo, düşmüş alet, inşaat artığı |
| BBF | İnfiltrasyon (içeri su girişi) | A: terleme, B: damlama, C: akma, D: fışkırma |
| BBG | Eksfiltrasyon (dışarı sızma) | Çevre kirliliği ve oyulma riski |
| BBH | Kemirgen / haşere | İşletme ve iş güvenliği notu |
Kritik okuma ipucu: BBF D (fışkırma seviyesinde infiltrasyon) gördüğünüz bir hatta CIPP astarlama doğrudan uygulanamaz; önce su girişinin enjeksiyonla durdurulması gerekir. Kodlar sadece hasarı değil, uygulanabilir yöntemi de belirler.
05
Raporda başka ne olmalıdır?
Kodların yanında şu bilgiler yoksa rapor eksiktir:
- Baca numaraları ve hat yönü (memba-mansap), hat uzunluğu, çap ve malzeme
- Çekim tarihi, operatör adı, kamera tipi (robotlu / itme)
- Muayene öncesi temizlik yapılıp yapılmadığı
- Su seviyesi yüzdesi (kesitin ne kadarı su altında)
- Muayenenin tamamlanıp tamamlanmadığı; yarıda kaldıysa nedeni ve metrajı
- Ham video dosyaları (zaman kodu ile metraj eşleşmeli) ve fotoğraf ekleri
- Kroki veya GIS katmanı
06
Durum sınıfları nasıl çıkarılır?
Kodlardan hat bazında bir durum puanı üretilir. Yaygın uygulama 5 kademelidir:
| Sınıf | Tanım | Tipik kod örneği | Önerilen aksiyon |
|---|---|---|---|
| 1 | Hasarsız / önemsiz | BAB A tekil | İzleme, 5-10 yıl |
| 2 | Hafif | BAD, BAE yaygın değil | Planlı bakım |
| 3 | Orta | BAI B, BAF, BBA B | 3-5 yıl içinde rehabilitasyon |
| 4 | Ağır | BAB C, BBF C, BAO tekil | 1-3 yıl içinde müdahale |
| 5 | Kritik | BAB D/E, BAN, BAO yaygın | 0-12 ay, acil |
Sınıflandırma yöntemi raporun başında açıkça yazılmalıdır. Yazılmıyorsa sınıflar kurumdan kuruma karşılaştırılamaz.
07
Sıkça sorulan sorular
Raporumda hiç kod yok, sadece açıklama var. Geçersiz mi?
Geçersiz değil ama kıyaslanamaz. Rehabilitasyon önceliklendirmesi veya ihale için kodlu rapor isteyin.
Aynı hattı iki firma çekse aynı kodları mı verir?
Yapısal kodlarda büyük ölçüde evet. Şiddet karakteristiğinde (B mi C mi) operatör farkı olabilir. Bu yüzden ham video teslimi önemlidir; kod tartışılabilir, görüntü tartışılmaz.
Saat yönü neden önemli?
Hasarın taban (06) ya da tavan (12) olması nedeni değiştirir. Tabanda aşınma genellikle abrazyon, tavanda korozyon genellikle hidrojen sülfür kaynaklıdır.
Baca içi hasarlar da bu kodlarla mı yazılır?
Hayır, bacalar için ayrı kod grubu kullanılır. Rapor hem hat hem baca muayenesini kapsıyorsa iki ayrı bölüm olmalıdır.
Rapor kaç yıl geçerlidir?
Yapısal tespit için 3-5 yıl anlamlıdır. İşletmesel bulgular (birikinti, kök) 1-12 ayda değişir.
Başka sorunuz mu var? Tüm sıkça sorulan sorular