Metraj, Hakediş ve Kesin Hesap
Metraj–hakediş hizmeti; sahada yapılan imalatın ataşmanla yerinde ölçülüp yeşil deftere işlenmesi, sözleşme birim fiyatlarıyla değerlendirilerek hakediş raporuna dönüştürülmesi ve iş sonunda kesin metraj ile kesin hesaba bağlanmasıdır.
Yapılan işin ödenmesi, yapıldığının belgelenmesine bağlıdır. O belge ataşmandır.
01
Ne zaman gerekir?
- İmalat ilerliyor ama ataşman tutulmuyor. Kapanan hendeğin kazı kesiti sonradan ölçülemez; ölçülemeyen imalat tartışmalı imalattır.
- Hakediş dosyası her ay geri dönüyor. Metraj cetveli, yeşil defter ve icmal arasındaki tutarsızlıklar ödemeyi geciktirir.
- Sözleşmede olmayan bir imalat yapılması gerekti. Yeni birim fiyat tutanağı usulüne uygun düzenlenmezse o iş ödenmez.
- İş artışı sınırına yaklaşılıyor. %20 eşiğinin ne zaman aşılacağı, önceden hesaplanmadığında iş durur.
- Fiyat farkı hesabı tartışmalı. Endeks seçimi, ağırlık katsayıları ve uygulama dönemi hatalı kurulduğunda fark milyonlarla ölçülür.
- İş bitti, kesin hesap çıkmıyor. Kesin hesap kapanmadan teminat iadesi ve kesin kabul tamamlanmaz.
02
Nasıl yapıyoruz?
- Ataşman düzenini kuruyoruz. Hangi imalatın hangi ölçü ile, kim tarafından, ne zaman ölçüleceği baştan tanımlanır. Kapanacak imalatlar için "kapatma öncesi ölçüm" zorunlu durak noktası haline getirilir. Ataşmanlar krokili, tarihli ve karşılıklı imzalıdır.
- Ölçüm ve metraj üretiyoruz. Kazı ve dolgu hacimleri kesit veya yüzey karşılaştırmasıyla; hat metrajları baca arası gerçek uzunluklardan; baca, ızgara, vana gibi adet kalemler yerinde sayımla. Ölçümler poz bazında düzenlenir.
- Yeşil defteri işliyoruz. Ataşmandan gelen ölçüler poz numaralarıyla eşleştirilir, kümülatif ve dönem miktarları ayrı ayrı takip edilir.
- Hakediş raporunu hazırlıyoruz. Metraj cetveli, yeşil defter, imalat icmali, varsa fiyat farkı hesabı, kesintiler ve ödeme icmali; ekleri (tutanaklar, test raporları, malzeme belgeleri, fotoğraf ve ölçüm kayıtları) ile birlikte dosyalanır.
- Yeni fiyat ve iş artışını yönetiyoruz. Sözleşmede bulunmayan imalatlar için analiz ve tutanak; iş artışı/eksilişi teklifi ve mevzuat kontrolü; süre uzatımı ile ilişkisinin kurulması.
- Kesin hesabı kapatıyoruz. Kesin metraj, kümülatif kontrol, ara ödemelerle mutabakat, kesin hakediş ve teminat iadesi için gereken belgelerin toplanması.
03
Hakediş dosyasının bileşenleri
| Belge | İşlevi |
|---|---|
| Ataşman | İmalatın yerinde ölçümünün krokili, tarihli ve imzalı kaydı — dosyanın kaynağıdır |
| Yeşil defter | Ataşmandan gelen ölçülerin poz bazında, dönem ve kümülatif olarak işlendiği defter |
| Metraj cetveli | Poz bazlı miktar dökümü ve hesap detayı |
| İmalat icmali | Poz × birim fiyat = tutar; dönem ve kümülatif tutarlar |
| Yeni birim fiyat tutanağı | Sözleşmede olmayan imalatın fiyat tespiti ve gerekçesi |
| Fiyat farkı hesabı | Uygulanan formül, endeksler ve dönem bazlı hesap |
| Kesinti icmali | Avans mahsubu, gecikme cezası, teminat, vergi ve diğer kesintiler |
| Ekler | Test tutanakları, malzeme uygunluk belgeleri, tartı/irsaliye, fotoğraf, ölçüm kayıtları, as-built ilerlemesi |
04
Kullandığımız ekipman ve teknoloji
Ekipman listesi7
- Metraj ve hakediş yazılımı — pozlu metraj, yeşil defter, icmal ve fiyat farkı modülü
- Kamu birim fiyat kütüphaneleri — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İLBANK, KGM ve ilgili kurumların poz ve analiz setleri
- CAD tabanlı hacim hesabı — kesit yöntemi ve yüzey modeli farkı (kazı/dolgu)
- RTK GNSS, total station, dijital nivo — ataşmana esas saha ölçümleri
- İHA fotogrametri — geniş alanlarda hafriyat ve depo hacmi ölçümü
- Elektronik hakediş ortamları — idarenin kullandığı sisteme göre EKAP, EHABS veya idarenin kendi hakediş portalı; sistem yoksa klasik dosya düzeni
- Belge yönetimi — dijital arşiv, tarih ve konum etiketli fotoğraf kaydı, sürüm takibi
05
Kapasite ve süre
Tabloyu göster7 satır
| Konu | Aralık |
|---|---|
| Hakediş dönemi | Sözleşmeye göre genellikle aylık |
| Kesin hesap hazırlık | Geçici kabulden sonra, sözleşmesinde belirtilen süre içinde |
| Poz sayısı (tipik altyapı işi) | 40 – 250 poz |
| İş artışı sınırı (yapım işleri) | Sözleşme bedelinin %20'sine kadar, 4735 sayılı Kanun md. 24 çerçevesinde |
| Yeni fiyat analizinde kâr ve genel gider | Piyasa rayicine dayalı tespitte %25 |
| Fiyat farkı sabit katsayısı (B) | Yapım işlerinde 0,90 |
| Kesin teminat iadesi | Yarısı geçici kabulden, kalanı kesin kabulden sonra; SGK ilişiksizlik belgesi ve borç yokluğu şartıyla |
06
Uyduğumuz standart ve mevzuat
Standart ve yönetmelik listesi10
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu
- — ihale ve yaklaşık maliyet çerçevesi
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu
- — md. 24 iş artışı/eksilişi ve tasfiye, md. 13 teminat iadesi
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi
- — ataşman ve yeşil defter düzeni, hakediş raporlarının düzenlenmesi, sözleşmede bulunmayan işlerin fiyat tespiti, kesin hesap
- Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği
- — geçici ve kesin kabul, kabulün hakedişle ilişkisi
- 4735 sayılı Kanuna Göre Yapım İşlerinde Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar
- — endeks, ağırlık katsayıları, B = 0,90
- Kamu birim fiyat ve analizleri
- — Bakanlık, İLBANK, KGM ve ilgili kurumlar
- Damga Vergisi Kanunu
- — hakediş ödemelerinde binde 9,48 oranında damga vergisi kesintisi (yürürlükteki oran)
- KDV Genel Uygulama Tebliği
- — yapım işlerinde KDV tevkifatı (hâlihazırda 4/10)
- 5510 sayılı Kanun
- — kesin kabul ve teminat iadesinde SGK ilişiksizlik belgesi
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
- — nakliye ve döküm belgelerinin metraja dayanak olması
07
Kimler için?
- İdareler — hakediş kontrolü, kesin hesap incelemesi, iş artışı ve fiyat farkı denetimi
- Ana yükleniciler — hakediş dosyası hazırlama, alt yüklenici metraj mutabakatı
- Alt yükleniciler — yaptıkları imalatın belgelenmesi ve ödeme dosyası
- OSB müdürlükleri ve fabrikalar — yaptırdıkları altyapı işinin ölçüm ve ödeme kontrolü
- Site, AVM, hastane yönetimleri — yenileme işlerinde işveren adına metraj kontrolü
- Hukuki süreçteki taraflar — teknik ihtilaflarda metraj ve hakediş incelemesi
08
Fiyatı ne belirler?
- İş büyüklüğü ve poz sayısı — 40 pozlu bir hat işi ile 250 pozlu bir tesis işi aynı emek değildir.
- Ataşman yoğunluğu — kaç cephe, kaç imalat türü, günlük kapatma sayısı.
- Saha ölçüm dahil mi — sadece masabaşı hakediş hazırlığı mı, ataşmanı biz mi alıyoruz.
- Hafriyat hacminin ağırlığı — kesit ölçümü ve yüzey karşılaştırması gerektiren derin kazılı işler daha yoğundur.
- Yeni fiyat sayısı — sözleşme dışı imalat çoksa analiz ve tutanak yükü artar.
- Fiyat farkı uygulaması — formüllü fiyat farkı olan işlerde her dönem ayrı hesap gerekir.
- İdarenin sistemi — elektronik hakediş portalına giriş, idarenin kendi şablonuna dönüştürme.
- Geçmişe dönük düzeltme — devralınan, ataşmanı eksik bir işin geriye dönük derlenmesi en emek yoğun senaryodur.
09
Sıkça sorulan sorular
Ataşman ile yeşil defter arasındaki fark nedir?
Ataşman sahadadır: imalatın yerinde ölçüldüğü, krokili, tarihli ve karşılıklı imzalı tutanaktır. Yeşil defter masadadır: ataşmandaki ölçülerin poz numaralarıyla, dönem ve kümülatif olarak işlendiği defterdir. Yeşil defter ataşmandan beslenir; ataşmanı olmayan bir satır yeşil deftere yazılamaz.
Sözleşmede olmayan bir imalat yapmamız gerekti, fiyatı nasıl belirlenir?
Yapım İşleri Genel Şartnamesi'ndeki sıraya göre: önce yüklenicinin teklifinin dayandığı analiz ve fiyatlar, sonra idarenin veya diğer kamu kurumlarının birim fiyatları, bunlar yoksa piyasa rayiçlerine dayalı analiz — bu son yöntemde kâr ve genel gider %25 olarak uygulanır.
Fiyat, imalata başlanmadan önce tutanağa bağlanmalıdır; sonradan düzenlenen tutanaklar ihtilafın en sık kaynağıdır.
İş artışı sınırı nedir, aşılırsa ne olur?
Yapım işlerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle sözleşme bedelinin %20'sine kadar ilave iş, aynı sözleşme ve birim fiyatlarla yaptırılabilir; süre uzatımı da verilir. Bu oranın üzerindeki ihtiyaçlar aynı sözleşmeyle karşılanamaz; iş ya tasfiye edilir ya da kalan kısım ayrıca ihale edilir.
Bu yüzden kümülatif gerçekleşmeyi her hakedişte takip eder, %20'ye yaklaşıldığında idareyi önceden uyarırız.
Fiyat farkı her işte var mı?
Hayır. Fiyat farkı, ihale dokümanında öngörülmüşse ve formülü belirlenmişse uygulanır. Hesap, dönem endeksleriyle yapılır ve yapım işlerinde sabit katsayı B = 0,90'dır.
Ağırlık katsayılarının (işçilik, malzeme, akaryakıt vb.) sözleşmedeki değerlerle birebir kullanılması şarttır; en sık yapılan hata, dönem eşleştirmesinin kaydırılmasıdır.
Hakedişten hangi kesintiler yapılır?
Tipik olarak: avans mahsubu, varsa gecikme cezası, sözleşmede öngörülen teminat kesintileri, damga vergisi, KDV tevkifatı ve idarenin tespit ettiği eksik/kusurlu imalat bedelleri. Ayrıca vergi ve SGK borcu sorgusu ödeme öncesi yapılır.
Kesinti icmalini her hakedişte ayrı sayfa olarak veririz; sürpriz kesinti olmaması bu sayfaya bağlıdır.
Kesin hesap ile son hakediş aynı şey mi?
Değil. Son (kesin) hakediş, kesin hesap sonuçlarına göre düzenlenen ödeme belgesidir. Kesin hesap ise işin tamamının kesin metrajla yeniden ortaya konması ve ara hakedişlerle mutabakatının sağlanmasıdır.
Kesin hesapta ara hakedişlerdeki fazla veya eksik ödemeler düzeltilir; bu yüzden ara hakedişlerin doğruluğu kesin hesabın süresini doğrudan belirler.
Devraldığımız bir işin ataşmanları eksik, ne yapılabilir?
Önce ölçülebilen her şey ölçülür: açık imalatlar, baca kotları, görünür kalemler, kapalı hatlar için CCTV ile uzunluk ve durum tespiti. Ölçülemeyenler için proje miktarı, malzeme irsaliyeleri, nakliye fişleri ve fotoğraf kayıtları ile dolaylı belgeleme kurulur ve her kalemin dayanağı raporda ayrı ayrı gösterilir. Bu yöntem eksiksiz bir ataşmanın yerini tutmaz, ama savunulabilir bir kesin hesap üretir.
Önce yerinde görelim.
Kesin teklifi yerinde görerek veririz — görmeden verilen fiyat sahada mutlaka değişir.
Konu Metraj, Hakediş ve Kesin Hesap
Küçükçekmece / İstanbul